Quá trình · Process · Tháng 9, 2026

Bài 8 · Công thức viết bằng gam

Lesson 8 · A Formula Written in Grams

プロセス

Bảy tinh dầu, một mẻ 50 ml, một chiếc cân và một bảng tính. Bài cuối của khoá pha hương chuyển công thức từ giọt sang gam và phần trăm, kiểm từng chất theo giới hạn IFRA và giới hạn trên da, rồi tính giá thành của chính chai đã pha ở bài bảy.

Giọt là một đơn vị không đều

Bảy bài trước đếm bằng giọt, vì giọt là đơn vị dễ nhất khi làm việc trên que thử. Thư viện quy ước một giọt khoảng 0.05 ml, tức 20 giọt cho một ml. Cùng quy ước đó đi kèm một sai số: khoảng 20 phần trăm, tuỳ độ nhớt, nhiệt độ và loại ống nhỏ giọt.

Sai số 20 phần trăm không đáng kể khi mục tiêu là so hai que thử. Nó trở nên đáng kể khi công thức phải được làm lại chính xác, hoặc khi một chất nằm sát giới hạn an toàn. Tinh dầu đặc như vetiver cho giọt to hơn; tinh dầu cam loãng cho giọt nhỏ hơn. Hai công thức cùng ghi mười giọt có thể chứa hai lượng khác nhau.

Máy tính công thức của thư viện ghi rõ: với lượng nhỏ, cân gram chính xác hơn đếm giọt. Công thức chuyên nghiệp thường cân theo gram và ghi theo phần nghìn hoặc phần trăm của jus. Giọt vẫn hữu ích để thử nhanh, nhưng không nên là đơn vị lưu trữ.

Bài tám vì vậy không thêm tinh dầu mới. Nó lấy chính công thức đã đi qua bảy bài, từ mười chai ở bài một đến chai đã ủ ở bài bảy, và viết lại bằng những đơn vị không thay đổi theo chai.

Chuyển sang gam và phần trăm

Bước đầu là viết jus thành phần trăm, tổng bằng 100. Công thức ví dụ của bài này: cam ngọt 30, hạt ngò 5, đơn sâm 10, hoa hồng Damask 3, phong lữ 17, hoắc hương 30, vetiver 5. Cam ngọt ở tầng đầu, hoa hồng và phong lữ ở giữa, hoắc hương và vetiver ở đáy. Hạt ngò và đơn sâm là hai chất điều chỉnh đã thử ở bài năm.

Phong lữ ở đây chiếm phần lớn tầng hoa. Bảng thay thế của thư viện ghi phong lữ chia nhiều phân tử với hoa hồng, như citronellol và geraniol, nên thường được dùng để giữ tầng hoa khi hoa hồng phải giảm. Lý do hoa hồng chỉ còn 3 phần trăm sẽ rõ ở phần kiểm giới hạn.

Bước thứ hai là chọn mẻ và nồng độ. Một mẻ 50 ml ở 15 phần trăm chứa 7.5 ml jus và 42.5 ml cồn. Mỗi dòng trong jus nhân với 7.5 ml cho ra thể tích: cam ngọt 2.25 ml, hoa hồng 0.225 ml, và tiếp tục như vậy.

Bước thứ ba là đổi thể tích sang gam bằng tỉ trọng. Máy tính công thức mặc định 0.9 g/ml, và ghi tỉ trọng tinh dầu phổ biến trong khoảng 0.85 đến 1.05. Với mặc định đó, 0.225 ml hoa hồng là khoảng 0.2 gam. Khi có tỉ trọng thật của từng lô, nên nhập riêng cho từng dòng; một số nguyên liệu như quế, đinh hương, benzoin nặng hơn nước.

Kiểm từng chất theo giới hạn

Khi công thức đã viết bằng phần trăm, việc kiểm giới hạn chỉ còn là phép nhân. Tỉ lệ trong jus nhân nồng độ ra tỉ lệ trong thành phẩm. Hoa hồng 3 phần trăm jus, ở 15 phần trăm, là 0.45 phần trăm thành phẩm. Phong lữ 17 phần trăm jus là 2.55 phần trăm. Hoắc hương 30 phần trăm jus là 4.5 phần trăm.

Mỗi con số đó được so với giới hạn trên trang của từng tinh dầu. Hoa hồng Damask có mức tối đa trên da 0.6 phần trăm; 0.45 nằm dưới. Phong lữ có mức 17.5 phần trăm; 2.55 nằm xa dưới. Hoắc hương không có giới hạn nồng độ riêng của IFRA. Máy tính công thức không tự làm bước này; trang An toàn và từng trang tinh dầu là nơi tra cứu.

Bước kiểm thứ hai đi vào phân tử, vì nhiều tinh dầu cùng mang một chất. Geraniol có giới hạn IFRA 5.3 phần trăm trong sản phẩm lưu trên da. Trong công thức này, geraniol đến từ phong lữ, tối đa 30.3 phần trăm; từ hoa hồng, tối đa 25.7 phần trăm; từ hạt ngò và đơn sâm với lượng nhỏ. Cộng các mức tối đa lại, geraniol trong thành phẩm chưa tới 1 phần trăm.

Chất giới hạn thật sự là methyleugenol. Hoa hồng Damask chứa đến 3.3 phần trăm methyleugenol, và giới hạn IFRA cho nước hoa là 0.02 phần trăm thành phẩm. Ở 0.45 phần trăm hoa hồng, methyleugenol là khoảng 0.015 phần trăm. Đây là lý do hoa hồng dừng ở 3 phần trăm jus. Nếu cùng jus này đi vào lotion toàn thân, giới hạn methyleugenol là 0.0004 phần trăm, và hoa hồng gần như phải rời khỏi công thức. Bài về IFRA giải thích vì sao giới hạn đổi theo nhóm sản phẩm.

Giá thành: nguyên liệu đắt nhất quyết định

Máy tính công thức có một cột chi phí. Mỗi dòng nhận giá của 10 ml nguyên liệu; chi phí dòng bằng số ml chia 10 rồi nhân với giá. Đơn vị tiền tệ tuỳ người nhập. Giá đúng là giá của chính lô nguyên liệu đang có trên bàn, không phải một con số chung.

Trong công thức ví dụ, các dòng không đóng góp đều nhau. Cam ngọt chiếm 30 phần trăm jus, nhưng thư viện ghi đây là tinh dầu sản xuất nhiều nhất thế giới theo khối lượng, phần lớn là phụ phẩm của ngành nước cam, và ít bị làm giả vì giá thấp. Dòng lớn nhất về thể tích có thể là dòng nhỏ nhất về chi phí.

Hoa hồng ở chiều ngược lại. Thư viện ghi cần 3.000 đến 5.000 kg hoa cho một kg tinh dầu, và hoa hồng otto cao cấp có thể ở mức 8.000 đến 15.000 USD mỗi kg. Với 0.2 gam hoa hồng trong mẻ 50 ml, riêng dòng này đã khoảng 1.6 đến 3 USD theo khoảng giá đó. Ba phần trăm jus có thể là phần lớn giá thành.

Vì vậy giá thành một chai thường được quyết định bởi một hai nguyên liệu đắt nhất, không phải bởi tổng số chai trên bàn. Khi cần giảm giá thành mà không đổi hướng mùi, dòng đầu tiên cần xem lại là dòng đắt nhất, và bảng thay thế là nơi bắt đầu. Phong lữ đứng trong công thức này một phần vì lý do đó.

Nhân công thức lên một mẻ

Một công thức viết bằng phần trăm không có kích thước. Nó có thể thành 10 ml, 50 ml hay 500 ml mà không thay đổi. Blending 101 đưa cách nhân đơn giản cho người mới: mười giọt thành một trăm giọt, tức 5 ml. Khi đã viết bằng phần trăm, phép nhân chỉ còn là đổi con số ở ô mẻ thành phẩm.

Nhân lên cũng làm lộ những sai số mà mẻ nhỏ che đi. Ở mẻ 50 ml, hoa hồng là 0.225 ml, khoảng 4.5 giọt. Với sai số 20 phần trăm của giọt, con số thực có thể từ khoảng 3.6 đến 5.4 giọt, tức hoa hồng trong thành phẩm dao động từ khoảng 0.36 đến 0.54 phần trăm. Công thức này vẫn nằm dưới giới hạn ở cả hai đầu, nhưng một công thức sát giới hạn hơn thì không.

Vì vậy mẻ thật được cân, không đếm. Thứ tự cân thường đi từ lượng nhỏ đến lượng lớn: những dòng dưới một gam cân trước, khi sai số còn dễ sửa. Mỗi dòng ghi cả số gam dự kiến và số gam thực cân. Chênh lệch giữa hai cột là thông tin cho lần sau.

Một mẻ lớn cũng cần ủ và lọc như bài bảy. Thời gian ủ không nhân theo thể tích; một chai 500 ml không cần gấp mười lần thời gian của chai 50 ml. Nhưng mẻ lớn nên được nhúng que thử và so với mẻ nhỏ đã duyệt trước khi chia chai.

Một tờ công thức hoàn chỉnh

Tờ công thức cuối cùng gom mọi thứ của tám bài vào một trang. Phần đầu ghi tên, ngày, dạng sản phẩm, nhóm IFRA áp dụng, mẻ và nồng độ. Phần giữa là bảng: tên tinh dầu, lô, phần trăm jus, phần trăm thành phẩm, gam dự kiến, gam thực cân, giới hạn tra được, chi phí dòng.

Phần cuối ghi những gì không nằm trong bảng. Chất giới hạn của công thức, ở đây là methyleugenol từ hoa hồng. Các chất cần khai báo nếu sản phẩm được bán. Thời gian ủ, ngày lọc, và mô tả que thử ở các mốc năm phút, một giờ, một ngày, như nhịp đã giữ từ bài hai.

Công cụ tháp hương và máy tính công thức của thư viện đều lưu lựa chọn trong trình duyệt. Tờ công thức trên giấy hoặc trong sổ vẫn là bản gốc. Trình duyệt có thể bị xoá; một trang sổ có ngày tháng thì không.

Tám bài đi theo một thứ tự: mũi, thời gian, tỉ lệ, accord, modifier, fixative, chai, con số. Mỗi bài thêm một cột vào sổ ghi mùi. Đến bài cuối, sổ có đủ để một người khác mở ra và pha lại đúng chai đó.

Mũi quyết định mùi. Cân quyết định công thức.

Một con số ghi đúng giữ được một chai qua nhiều năm.

Khoá học kết thúc ở một trang giấy, không phải ở một chai.