Vỏ rễ sassafras cho một tinh dầu có 80 đến 90 phần trăm safrole, một chất bị IFRA cấm từ năm 1987. Lá ngải giấm cho một tinh dầu có hơn 70 phần trăm estragole. Cả hai đều hoàn toàn tự nhiên. Câu hỏi tự nhiên hay tổng hợp vì thế không dẫn tới câu trả lời về an toàn.
Một phân tử không biết nguồn gốc của nó
Linalool cất từ hạt rau mùi và linalool làm trong nhà máy có cùng công thức, cùng khung carbon, cùng nhóm alcohol. Chỗ khác có thể nằm ở tỉ lệ hai dạng đối quang và ở những tạp chất đi kèm, nhưng phân tử chính thì không mang nhãn nguồn gốc. Muốn biết một mẫu linalool đến từ cây hay từ dầu mỏ, phòng thí nghiệm phải đo đồng vị carbon: chất tổng hợp từ hoá dầu gần như không còn carbon 14.
Cơ thể và da phản ứng với phân tử, không với câu chuyện về nó. Vì thế các hệ thống đánh giá an toàn làm việc theo phân tử. Luật ghi nhãn chất gây dị ứng của EU tính hàm lượng thực tế của một chất trong sản phẩm, bất kể chất ấy đến từ một tinh dầu hay từ một lọ hoá chất. Quy định năm 2023 còn liệt kê tên riêng của cả những tinh dầu như chanh, oải hương, bạc hà cay, ngọc lan tây.
Chữ tự nhiên trên mỹ phẩm cũng không có định nghĩa pháp lý riêng tại EU. Một tuyên bố như vậy phải trung thực và có bằng chứng theo Quy định (EU) 655/2013; các chuẩn như ISO 16128 hay COSMOS đưa ra cách định nghĩa tự nguyện. Bảng thuật ngữ của thư viện ghi thêm một câu ngắn ở cuối mục này: tự nhiên không đồng nghĩa với an toàn.
Tinh dầu vẫn có chỗ đứng riêng mà chất đơn lẻ không thay được: độ phức tạp của hàng chục cấu tử, sự khác biệt giữa các vụ, dấu vết của một vùng đất. Bài này không đặt tinh dầu thấp hơn. Nó chỉ đặt câu hỏi an toàn về đúng chỗ của nó: phân tử, liều, và cách dùng.
Methyleugenol trong tinh dầu
Methyleugenol có mùi đinh hương, gỗ ấm, hơi ngọt vani. Nó có mặt tự nhiên với lượng nhỏ trong nhiều tinh dầu: hoa hồng, nhục đậu khấu, húng quế, ngải giấm. Trong húng quế chemotype estragole, hàm lượng có thể tới 4,2 phần trăm; trong ngải giấm từ 0,1 đến 1,5 phần trăm; trong vỏ sassafras từ 0,5 đến 3 phần trăm.
Chương trình Độc chất học Quốc gia Hoa Kỳ (NTP) xếp methyleugenol là chất có lý do dự đoán gây ung thư cho người, dựa trên bằng chứng đầy đủ ở động vật thí nghiệm. Trong nghiên cứu hai năm, chuột cống và chuột nhắt được cho uống qua ống ở 37, 75 hoặc 150 mg/kg mỗi ngày; cả ba mức liều đều cho bằng chứng rõ về ung thư, với u gan và u dạ dày tuyến tăng ở cả hai giới.
IFRA giới hạn methyleugenol trong mọi nhóm sản phẩm. Theo bản sửa đổi 51, mức tối đa trong nước hoa là 0,011 phần trăm, trong lotion toàn thân là 0,0015 phần trăm. Giới hạn áp dụng cho tổng lượng trong sản phẩm, gồm cả phần đến từ tinh dầu. Một số nhà cung cấp hiện có tinh dầu hoa hồng và vài loại khác đã được chọn để giảm hàm lượng methyleugenol.
Hương thảo, chai tinh dầu quen thuộc, cho một ví dụ về liều. Chemotype camphor của hương thảo chứa methyleugenol từ 0 đến 0,02 phần trăm. Một sản phẩm thuộc nhóm lotion toàn thân pha 5 phần trăm tinh dầu ấy chứa tối đa khoảng 0,001 phần trăm methyleugenol, dưới giới hạn 0,0015 phần trăm. Pha 10 phần trăm, con số lên 0,002 phần trăm và vượt giới hạn. Cùng một chai, câu trả lời đổi theo tỉ lệ pha.
Safrole và sassafras
Sassafras là vỏ rễ và gỗ của Sassafras albidum ở Bắc Mỹ và Ocotea cymbarum ở Brazil, họ Long não. Tinh dầu chưng cất từ đó có safrole từ khoảng 80 đến 90 phần trăm. Mùi của nó ngọt ấm, hơi gỗ, là mùi từng dùng trong trà sassafras và bia rễ cây ở Mỹ.
Safrole gây ung thư gan ở chuột cống và chuột nhắt. Chuột ăn 5.000 và 10.000 ppm trong nghiên cứu hai năm phát triển u lành và u ác; chuột nhắt ăn 4.000 ppm phát triển u gan. Chất chuyển hoá 1'-hydroxysafrole là chất gây ung thư gan mạnh hơn chính safrole. Vì thế IFRA cấm safrole, isosafrole và dihydrosafrole làm nguyên liệu hương, theo tiêu chuẩn công bố năm 1987, và cấm dùng chiết xuất tự nhiên chứa chúng để thay thế. Luật mỹ phẩm EU cũng cấm safrole.
Tiêu chuẩn IFRA vẫn chừa một khoảng cho tinh dầu. Phần safrole đến tự nhiên từ tinh dầu được chấp nhận khi tổng nồng độ của ba chất này trong sản phẩm hoàn chỉnh không vượt 0,01 phần trăm. Safrole có mặt ở lượng vết trong một số tinh dầu khác, ví dụ lá cây Ho chemotype linalool có từ 0,01 đến 0,9 phần trăm.
Dữ liệu trong thư viện cũng cho thấy sự thận trọng trong cách đọc. Mức tạo liên kết giữa safrole và DNA trong gan người thấp hơn 10 đến 150 lần so với gan chuột nhắt, và độ mạnh gây ung thư của safrole trên gan chuột nhắt gấp 8,6 lần trên gan chuột cống. Khác biệt giữa các loài là lý do các con số ở động vật được chuyển sang người qua các hệ số an toàn, chứ không chép thẳng. Kết luận cho mỹ phẩm vẫn rõ: tinh dầu sassafras không dùng trong mỹ phẩm, và trang của nó trong thư viện có mặt chủ yếu để cảnh báo.
Estragole trong húng quế
Estragole có mùi cam thảo, hồi, lá ngải giấm, ngọt và thảo mộc. Nó chiếm 73 đến 87 phần trăm tinh dầu ngải giấm, và cũng chừng ấy trong húng quế chemotype estragole, loại được sản xuất nhiều ở Comoros, Réunion và một phần Madagascar dưới tên thương mại exotic basil.
Cùng loài Ocimum basilicum nhưng chemotype khác cho một chai khác hẳn. Húng quế chemotype linalool, loại thường gặp trong bếp châu Âu dưới tên sweet basil, chỉ có estragole từ 0,2 đến 2 phần trăm. Tên loài giống nhau, tên thương mại dễ nhầm, còn hàm lượng estragole thì cách nhau hàng chục đến hàng trăm lần. Trang thư viện ghi rằng phải đọc phiếu phân tích trước khi dùng.
Estragole gây ung thư gan ở chuột nhắt và chuột cống đực qua chất chuyển hoá 1'-hydroxyestragole. Tài liệu an toàn ghi một chi tiết quan trọng về liều: con đường chuyển hoá thải trừ qua O-demethyl hoá hoạt động hiệu quả ở liều thấp, nhưng bão hoà ở liều cao. Nói cách khác, cùng một phân tử, cơ thể xử lý khác nhau tuỳ lượng nó gặp.
Theo bản sửa đổi 51, IFRA giới hạn estragole ở 0,014 phần trăm trong nước hoa và 0,0022 phần trăm trong lotion toàn thân. Với tinh dầu húng quế chemotype estragole chứa tới 87 phần trăm estragole, giới hạn ấy để lại rất ít chỗ; thư viện ghi mức tối đa trên da của chai này là 0,02 phần trăm. Trong hồi sao và tiểu hồi, estragole đi cùng trans-anethole, một phân tử có hồ sơ an toàn khác hẳn dù mùi gần nhau.
Chất tổng hợp đã được đánh giá
Danh mục tiêu chuẩn IFRA bản 51 xếp chất theo vần chữ cái, không theo nguồn gốc. Trong cùng một danh mục có lệnh cấm cho những phân tử tổng hợp như acetyl ethyl tetramethyl tetralin, cấm từ năm 2006, hay 3-acetyl-2,5-dimethylfuran, cấm năm 2023. Cũng trong danh mục ấy có lệnh cấm cho tinh dầu rễ thổ mộc hương, năm 2006, và tinh dầu boldo, năm 2009.
Mỗi trang tiêu chuẩn dẫn về đánh giá an toàn của RIFM cho đúng chất ấy. Một phân tử tổng hợp thường là một chất đơn lẻ có cấu trúc xác định; nó có thể được thử nghiệm, đo tạp chất, đặt giới hạn một cách trực tiếp. Một tinh dầu là một hỗn hợp nhiều chất có thành phần thay đổi theo vụ, theo vùng, theo cách cất; ngành hương gọi nó là chất tự nhiên phức hợp, và đánh giá nó qua các cấu tử cùng với toàn bộ hỗn hợp.
Điều đó không có nghĩa chất tổng hợp tự động an toàn hơn. Chính các lệnh cấm dành cho phân tử tổng hợp trong danh mục cho thấy nguồn gốc tổng hợp không phải một tấm vé miễn kiểm. Nó chỉ có nghĩa là câu hỏi đúng không phải nguồn gốc, mà là chất nào đã được đánh giá, bằng dữ liệu nào, cho cách dùng nào.
Vì vậy một nhãn ghi không hương liệu tổng hợp nói ít hơn vẻ bề ngoài của nó, cũng như một nhãn ghi không phthalate. Nó không cho biết chất nào có mặt thay vào, ở liều nào. Bài Một bộ tiêu chuẩn cho mọi chai đi vào cách một con số giới hạn được đặt ra.
An toàn là liều và cách dùng
Một giọt tinh dầu khoảng 0,05 ml có thể chứa hàng chục chất khác nhau. Trang an toàn của thư viện mở đầu bằng câu đó, rồi viết tiếp: an toàn không có nghĩa là kiêng dùng; an toàn là chọn đúng tinh dầu, đúng nồng độ, đúng người và đúng hoàn cảnh.
Bốn biến số ấy đã hiện ra trong các ví dụ trên. Đúng tinh dầu: húng quế chemotype linalool và húng quế chemotype estragole là hai chai khác nhau. Đúng nồng độ: hương thảo camphor ở 5 phần trăm và ở 10 phần trăm cho hai câu trả lời khác nhau. Đúng người: trang an toàn loại trừ các phenylpropene ether như methyleugenol, safrole, estragole trong suốt thai kỳ vì biên an toàn hẹp. Đúng hoàn cảnh: cùng một chất có mười hai giới hạn cho mười hai nhóm sản phẩm.
Không biến số nào trong bốn biến số ấy là nguồn gốc. Một chất tổng hợp dùng sai liều vẫn có thể gây hại; một tinh dầu dùng đúng liều, đúng người vẫn có thể được dùng suốt nhiều năm. Câu hỏi tự nhiên hay tổng hợp là một câu hỏi sai, không phải vì nó vô nghĩa, mà vì nó trả lời một câu hỏi khác: câu hỏi về xuất xứ, về cách làm, về những gì một vùng đất để lại trong chai.
Câu hỏi đúng về an toàn thì cụ thể hơn và ít lãng mạn hơn. Chất gì. Bao nhiêu. Trên vùng da nào, trong bao lâu, với ai. Các tiêu chuẩn và luật đã dẫn trong bài được viết để trả lời đúng những câu ấy. Bài Những cái tên ở cuối bảng thành phần đọc tiếp phần ghi nhãn.
Một phân tử không mang theo giấy khai sinh.
Nó chỉ mang một hình dạng và một liều.
Phần còn lại là cách người ta dùng nó.