Một chai thủy tinh tối màu mười mililit, một ống nhỏ giọt, một lọ dầu jojoba. Giữa ba vật đó là một phép tính nhỏ quyết định một hỗn hợp có nằm trong giới hạn an toàn hay không. Bài này đổi các con số trong bảng an toàn của thư viện thành phép tính pha loãng tinh dầu dùng được.
Mười mililit dầu, bao nhiêu giọt
Một giọt tinh dầu không phải một đơn vị đo chuẩn. Kích thước giọt phụ thuộc vào miệng ống nhỏ giọt, vào độ nhớt của dầu, vào góc nghiêng của chai. Trang an toàn của thư viện ghi rằng một mililit tinh dầu tương đương khoảng 20 đến 40 giọt, tùy ống nhỏ giọt. Tinh dầu vỏ cam chanh loãng cho giọt nhỏ; vetiver hay hoắc hương sánh cho giọt lớn và chậm.
Để tính nhanh, bài này dùng quy ước 20 giọt cho mỗi mililit. Theo quy ước đó, một chai mười mililit dầu nền pha ở mức 1 phần trăm cần 0,1 mililit tinh dầu, tức khoảng 2 giọt. Mức 2 phần trăm cần 4 giọt. Mức 5 phần trăm cần 10 giọt. Nếu ống nhỏ giọt cho 30 giọt mỗi mililit, như quy ước trung bình mà thư viện dẫn, cùng mức 1 phần trăm sẽ là khoảng 3 giọt.
Chênh lệch một hai giọt nghe có vẻ nhỏ, nhưng với chai mười mililit, một giọt đã là nửa phần trăm. Với những tinh dầu có giới hạn thấp, sai số đó đủ để vượt ngưỡng. Vì vậy trong xưởng, công thức được viết bằng gam và cân trên cân điện tử; số giọt chỉ là cách quy đổi gần đúng cho lượng nhỏ.
Phần trăm là đơn vị của an toàn
Tinh dầu là vật liệu cô đặc. Thư viện mô tả một giọt khoảng 0,05 mililit có thể chứa hàng chục chất khác nhau, một số ở nồng độ đủ để gây kích ứng hoặc gây mẫn cảm da. Vì vậy mọi giới hạn an toàn cho da đều được viết bằng phần trăm: phần trăm tinh dầu trong sản phẩm hoàn thiện, hoặc phần trăm một phân tử cụ thể trong sản phẩm đó.
Nguyên tắc đầu tiên của trang an toàn là không dùng tinh dầu nguyên chất trên da. Thư viện giải thích rằng tiếp xúc lặp lại với tinh dầu chưa pha loãng có thể dẫn đến mẫn cảm vĩnh viễn: sau đó cùng loại tinh dầu gây phản ứng mỗi lần tiếp xúc, kể cả ở nồng độ thấp, kể cả khi phân tử đó nằm trong một tinh dầu khác.
Chất pha loãng phải là chất béo. Theo thư viện, dầu nền thực vật như jojoba, hạnh nhân ngọt, hạt nho, hoặc kem và gel có nền béo mới hòa tan được tinh dầu. Nước không pha loãng được tinh dầu; nó chỉ phân tán tinh dầu thành những giọt nhỏ tạm thời, và những giọt đó vẫn bám lên da ở nồng độ gần như nguyên chất. Trang dầu thực vật của thư viện liệt kê các loại dầu nền có thể dùng.
Mức 1, 2, 5 phần trăm
Mức pha loãng phù hợp phụ thuộc vào diện tích da, độ nhạy của vùng da, và tần suất dùng. Bảng của thư viện cho người trưởng thành khỏe mạnh ghi: dùng trên mặt 0,5 đến 1 phần trăm, tối đa 2 phần trăm; massage toàn thân 1,5 đến 2,5 phần trăm, tối đa 5 phần trăm; bôi tại một điểm nhỏ 3 đến 5 phần trăm, tối đa 10 phần trăm.
Logic phía sau các con số khá trực quan. Toàn thân là diện tích lớn, nên tổng lượng tinh dầu đi vào da lớn, và mức phần trăm phải thấp. Mặt mỏng và nhạy hơn tay chân, nên mức còn thấp hơn. Một điểm nhỏ cho phép mức cao hơn vì tổng lượng vẫn nhỏ. Cùng một chai tinh dầu có thể đúng ở 3 phần trăm cho một điểm bôi và sai ở 3 phần trăm cho cả cơ thể.
Độ tuổi thay đổi bảng này. Thư viện ghi mức khuyến nghị cho massage là 1 phần trăm với trẻ từ 2 đến 6 tuổi, 1,5 phần trăm với trẻ 6 đến 15 tuổi, 2,5 phần trăm với người trên 15 tuổi, và không dùng cho trẻ sinh non. Với thai kỳ, trang thai kỳ dẫn mức tối đa 1 phần trăm, và mọi quyết định nên được hỏi ý kiến nhân viên y tế.
Những con số này là mức chung cho tổng tinh dầu. Chúng chưa tính đến việc trong hỗn hợp có một loại tinh dầu mang giới hạn riêng thấp hơn nhiều. Đó là bước tiếp theo của phép tính.
Cinnamaldehyde và citral: giới hạn thấp
Một số tinh dầu có giới hạn trên da thấp hơn hẳn mức chung, và lý do thường nằm ở một phân tử duy nhất. Tinh dầu quế vỏ Cinnamomum verum chứa khoảng 63 đến 76 phần trăm cinnamaldehyde, một aldehyde gây mẫn cảm da mạnh. Theo trang thành tố của thư viện, IFRA giới hạn cinnamaldehyde ở 0,05 phần trăm trong sản phẩm lưu trên da.
Từ giới hạn của phân tử, thư viện suy ra giới hạn của tinh dầu: với hàm lượng cinnamaldehyde cao nhất 75,7 phần trăm, tinh dầu quế vỏ không nên vượt 0,07 phần trăm trên da. Phép tính đơn giản: 0,05 chia cho 0,757 xấp xỉ 0,066, làm tròn thành 0,07. Con số này thấp hơn mức massage toàn thân thông thường gần ba mươi lần.
Tinh dầu Vỏ Quế của Lê Mai cũng là Cinnamomum verum cất từ vỏ, nên con số 0,07 phần trăm áp dụng cho chai ấy; trang sản phẩm ghi dùng để khuếch tán hoặc pha loãng khi tắm ngâm, không bôi trực tiếp lên da.
Sả chanh là ví dụ thứ hai. Tinh dầu sả chanh giàu citral, hỗn hợp của hai đồng phân geranial và neral. Trang sả chanh của thư viện ghi giới hạn 0,7 phần trăm trên da, và mức IFRA cho citral trong dầu thoa và lotion là 0,6 phần trăm. Trang an toàn còn liệt kê đinh hương nụ 0,5 phần trăm, màng tang 0,8 phần trăm, kinh giới 1,1 phần trăm.
Những giới hạn này không phải về mùi mạnh hay nhẹ. Chúng đến từ dữ liệu mẫn cảm: tỉ lệ người thử phản ứng tăng theo nồng độ, và một khi đã mẫn cảm thì phản ứng có thể kéo dài suốt đời. Mùi quế trong một hỗn hợp có thể rất nhẹ mà vẫn vượt giới hạn.
Chất thấp nhất quyết định hỗn hợp
Khi nhiều tinh dầu được pha vào cùng một chai, mỗi loại đóng góp vào sản phẩm theo tỉ lệ của nó. Phép tính cho từng loại là: phần trăm của nó trong hỗn hợp tinh dầu nhân với tổng mức pha loãng. Kết quả phải nằm dưới giới hạn trên da của chính nó. Loại có giới hạn thấp nhất so với phần của nó là loại quyết định cả chai.
Lấy một ví dụ: chai dầu thoa mười mililit ở mức tổng 2 phần trăm, tức khoảng 4 giọt tinh dầu. Nếu quế vỏ chiếm 10 phần trăm của hỗn hợp tinh dầu, lượng quế trong sản phẩm là 0,2 phần trăm, gần gấp ba giới hạn 0,07. Để nằm dưới giới hạn ở mức tổng 2 phần trăm, quế chỉ được chiếm tối đa 3,5 phần trăm của hỗn hợp, tức chưa tới một phần năm giọt trong chai mười mililit. Trên thực tế, điều này có nghĩa là quế vỏ gần như không thể có mặt trong một mẻ dầu thoa nhỏ đo bằng giọt.
Với sả chanh, cùng mức tổng 2 phần trăm, giới hạn 0,7 phần trăm cho phép sả chanh chiếm tối đa 35 phần trăm hỗn hợp. Ở mức tổng 5 phần trăm, con số giảm còn 14 phần trăm. Mức pha loãng tổng càng cao, phần dành cho tinh dầu có giới hạn thấp càng nhỏ.
Có một loại cộng dồn khác cần nhớ: cùng một phân tử có thể đến từ nhiều tinh dầu. Citral có trong sả chanh, màng tang, tía tô đất, lá chanh. Nếu hỗn hợp dùng hai loại giàu citral, giới hạn áp dụng cho tổng citral, không phải cho từng chai riêng lẻ.
Máy tính công thức của thư viện
Mọi phép tính ở trên đều có thể làm bằng tay, nhưng sai số dễ lọt vào khi đổi qua lại giữa phần trăm, mililit, gam và giọt. Máy tính công thức của thư viện nhận một công thức và quy đổi ra gam, mililit và số giọt. Giới hạn trên da của từng tinh dầu nằm trên trang riêng của nó và trên trang an toàn.
Có vài điều máy tính không làm thay được. Nó không biết tinh dầu trong tủ đã mở bao lâu. Theo thư viện, tinh dầu giàu monoterpene như tràm trà và các loại vỏ cam chanh tạo ra sản phẩm oxy hóa gây mẫn cảm mạnh hơn nhiều so với dầu tươi. Trang tràm trà ghi rằng IFRA không đặt giới hạn cụ thể cho loại này, nhưng dầu đã oxy hóa là rủi ro chính. Một phép tính đúng trên một chai dầu cũ vẫn là một sản phẩm kém an toàn.
Máy tính cũng không biết người dùng. Da tổn thương, tiền sử dị ứng hương liệu, trẻ nhỏ, thai kỳ: mỗi trường hợp kéo mức an toàn xuống thấp hơn bảng chung. Thư viện khuyên khi nghi ngờ thì chọn nồng độ thấp hơn, và với các tình trạng sức khỏe cụ thể thì hỏi ý kiến người có chuyên môn. Bài ba dầu dưỡng cho mùa khô cho thấy các con số này trong những công thức cụ thể.
Một giọt là một đơn vị của ống nhỏ giọt, không phải của an toàn.
Phần trăm mới là đơn vị của an toàn.
Và trong mỗi chai, con số nhỏ nhất quyết định tất cả.