Công thức · Formulas · Tháng 7, 2026

Ba dầu dưỡng cho mùa khô

Three Body Oils for the Dry Season

処方

Mùa khô Việt Nam làm da khô nhanh. Body oil là cách đơn giản nhất để đặt thêm một lớp chất béo lên da trong những tháng ấy: không nước, không chất nhũ hoá, chỉ dầu và một ít tinh dầu. Bài này ghi lại ba công thức theo ba mức: nhẹ, vừa, sâu, cùng lý do chọn từng dầu nền và từng tỉ lệ tinh dầu.

Mùa khô và lớp ngoài cùng của da

Mùa khô ở miền Nam thường được tính từ tháng mười hai đến tháng tư, khi mưa gần như ngừng và không khí khô hơn hẳn mùa mưa. Ở miền Bắc, những tháng lạnh còn thêm gió khô. Da cảm nhận điều đó trước tiên ở lớp ngoài cùng, lớp sừng: cảm giác căng sau khi tắm, vài vùng bong nhẹ ở cẳng chân và khuỷu tay.

Một bài tổng quan năm 2016 của Engebretsen và cộng sự, gom các nghiên cứu về khí hậu và da, kết luận rằng độ ẩm thấp và nhiệt độ thấp làm chức năng hàng rào của da kém đi và làm da dễ tổn thương hơn trước tác động cơ học. Nói đơn giản: không khí càng khô, lớp sừng càng khó giữ nước của chính nó.

Body oil khác lotion hay kem ở chỗ không chứa nước. Nó không thêm nước cho da; nó phủ lên. Một bài tổng quan năm 2018 về dầu thực vật bôi ngoài da của Lin và cộng sự ghi rằng lớp dầu có tác dụng che phủ, làm giảm lượng nước thoát ra từ lớp sừng, và các dầu như hạnh nhân hay jojoba phần lớn ở lại trên bề mặt da chứ không đi sâu. Vì thế body oil hợp nhất khi thoa lên da còn ẩm sau khi tắm: dầu giữ lại phần nước đang có sẵn.

Dầu nền · ba kiểu chạm da

Ba công thức dưới đây xoay quanh ba dầu nền chính: jojoba, hạnh nhân ngọt và dầu bơ hạt mỡ lỏng, cùng hai dầu phụ là mù u và argan. Mỗi dầu có một cấu trúc khác nhau, nên cảm giác trên da cũng khác: nhẹ và khô nhanh, mềm và cân bằng, hay dày và ở lại lâu hơn.

Jojoba không phải triglyceride mà là wax ester lỏng; thư viện ghi cấu trúc của nó gần với lớp bã nhờn tự nhiên và xếp nó ở mức thấm nhanh nhất trên bản đồ dầu nền. Hạnh nhân ngọt là triglyceride với oleic 60 đến 78 phần trăm và linoleic 17 đến 25 phần trăm, thuộc nhóm dầu cân bằng mà thư viện ghi là nhóm dùng làm body oil. Hoá học của hai dầu này đã được viết kỹ ở bài dầu nền cho dầu massage; ở đây chỉ cần nhớ: jojoba cho cảm giác nhẹ, hạnh nhân cho cảm giác mềm.

Dầu bơ hạt mỡ lỏng, thường bán với tên fractionated shea hay shea oil, là phần lỏng được tách ra từ bơ hạt mỡ; danh mục CosIng của Liên minh châu Âu định nghĩa Butyrospermum Parkii Oil đúng như vậy. Phần chất béo no làm bơ đông đặc đã được tách bớt, nên dầu lỏng ở nhiệt độ phòng nhưng vẫn mang nhiều acid béo của bơ. Bài này dùng nó ở công thức thứ ba, cho mức dưỡng sâu nhất.

Công thức một · jojoba làm chính

30ml cho mùa khô nhẹ: jojoba 25ml, hạnh nhân ngọt 5ml, tinh dầu hoa hồng 0,5 phần trăm, tinh dầu hoa cam neroli 0,5 phần trăm, vitamin E 0,5 phần trăm. Theo cách đếm giọt của thư viện, 1ml tinh dầu khoảng 20 giọt, nên 0,5 phần trăm của 30ml là khoảng 3 giọt cho mỗi loại.

Hoa hồng được giữ ở 0,5 phần trăm vì trang tinh dầu hoa hồng Damask trong thư viện ghi nồng độ tối đa trên da là 0,6 phần trăm, do tinh dầu này có thể chứa methyleugenol. Neroli thì rộng hơn: thư viện ghi không có giới hạn nồng độ của IFRA và không gây quang độc, nhưng sản phẩm oxy hoá của linalool có thể gây nhạy ứng da, nên chai cần đóng kín và để nơi tối.

Pha trong chai thuỷ tinh tối màu, lắc đều. Dùng sau khi tắm, lúc da còn ẩm. Công thức này nhẹ, thấm nhanh, hợp da hỗn hợp đến da thường. Hai tinh dầu trong công thức có ở Lê Mai: Tinh dầu Hoa Hồng I, Rosa damascena, và Tinh dầu Hoa Cam, tức neroli.

Công thức hai · hạnh nhân ngọt cho da khô

30ml cho mùa khô vừa: hạnh nhân ngọt 20ml, mù u 5ml, jojoba 5ml, tinh dầu hoa hồng 0,5 phần trăm, tinh dầu phong lữ 0,5 phần trăm, vitamin E 0,5 phần trăm. Hạnh nhân là phần lớn của chai, nên công thức này mềm hơn và ở lại trên da lâu hơn công thức một. Dùng buổi tối, để qua đêm; hợp da khô đến rất khô.

Mù u, Calophyllum inophyllum, là dầu có tính cách nhất trong bài. Tư liệu PROTA về cây này tả dầu hạt là một dầu sệt, màu từ vàng ánh xanh đến xanh đậm, có thể chứa đến 30 phần trăm chất nhựa. Chỉ 5ml trong 30ml cũng đủ làm hỗn hợp ngả sang màu xanh nhạt và mang theo mùi hạt ấm của mù u. Cây, hạt và cách ép dầu đã có ở bài về dầu mù u.

Phong lữ đứng cạnh hoa hồng vì hai mùi có chung nhiều phân tử: thư viện ghi phong lữ chứa citronellol 18,6 đến 47,7 phần trăm và geraniol 7,3 đến 30,3 phần trăm, những rượu terpene cũng có mặt trong hoa hồng. Nồng độ tối đa trên da của phong lữ theo thư viện là 17,5 phần trăm, nên 0,5 phần trăm còn rất xa giới hạn. Tinh dầu Phong Lữ của Lê Mai chưng cất từ lá Pelargonium x asperum trồng tại Ai Cập, mùi hoa ấm, ngọt và nhẹ.

Công thức ba · dầu bơ hạt mỡ cho mùa lạnh

30ml cho mùa lạnh miền Bắc hoặc da rất khô: dầu bơ hạt mỡ lỏng 15ml, hạnh nhân ngọt 10ml, argan 4ml, tinh dầu nhũ hương 0,5 phần trăm, tinh dầu cam ngọt 0,5 phần trăm, vitamin E 1 phần trăm. Đây là công thức nhiều lớp nhất trong ba; lấy một lượng nhỏ, xoa giữa hai lòng bàn tay rồi ấn nhẹ lên da.

Argan, theo bảng của thư viện, có oleic 43 đến 49 phần trăm và linoleic 29 đến 36 phần trăm, nhiều linoleic hơn hạnh nhân. Thư viện cũng ghi argan giàu vitamin E và squalene, có shelf life khoảng 2 năm. Lượng 4ml là vừa đủ để thêm một lớp dầu nhẹ hơn vào giữa dầu bơ hạt mỡ và hạnh nhân.

Nhũ hương cho phần nền nhựa ấm, cam ngọt cho phần đầu sáng. Tinh dầu Nhũ Hương của Lê Mai cất từ nhựa khô của Boswellia frereana, hương nhựa ấm có nét gỗ nhẹ; thư viện ghi α-pinene chiếm 41,7 đến 80 phần trăm trong loài này. Cả nhũ hương và cam ngọt đều giàu monoterpene dễ oxy hoá, và thư viện lưu ý sản phẩm oxy hoá của chúng có thể gây nhạy ứng da. Đó là lý do công thức này dùng vitamin E ở mức 1 phần trăm, cao hơn hai công thức kia.

Tỷ lệ tinh dầu và ánh nắng

Cả ba công thức giữ tổng tinh dầu ở 1 phần trăm. Thư viện ghi mức khuyến nghị cho massage toàn thân ở người lớn là 1,5 đến 2,5 phần trăm, tối đa 5 phần trăm. Body oil được thoa lên một diện tích da rộng và để lại trên da cả ngày hoặc cả đêm, nên đứng dưới mức ấy là hợp lý; da nhạy cảm có thể giảm thêm. Cách tính và bảng pha loãng chi tiết có trong trang Blending 101 của thư viện.

Một lời khuyên hay gặp là tinh dầu cam chanh không nên quá 1 phần trăm nếu sẽ ra nắng. Điều đó đúng với nhóm cam chanh ép lạnh có furanocoumarin như cam bergamot, chanh, chanh xanh, nhưng không áp cho cam ngọt: trang quang độc của thư viện xếp cam ngọt vào nhóm không gây quang độc kể cả khi ép lạnh. Với những tinh dầu quang độc, thư viện ghi vượt mức tối đa của IFRA thì da cần tránh tia UV 12 đến 18 giờ sau khi thoa.

Với phụ nữ mang thai, trang mang thai của thư viện liệt kê những nhóm chất có lề an toàn rất hẹp, như ketone thujone, pulegone, camphor và một số ether phenylpropanoid; tốt nhất hỏi bác sĩ trước khi tự pha. Mỗi tinh dầu mới nên thử một chấm nhỏ ở mặt trong cổ tay, chờ 24 giờ. Bảo quản chai tối màu, nắp kín, nơi mát, và dùng hết trong 3 đến 6 tháng; hạnh nhân ngọt, theo thư viện, chỉ có shelf life khoảng 1 năm ngay cả khi chưa mở.

Ba công thức. Ba mức độ ẩm. Một mùa khô.

Dầu nền quyết định cảm giác, tinh dầu quyết định mùi, tỉ lệ quyết định độ an toàn.

Mỗi công thức là một điểm xuất phát. Da khác, công thức điều chỉnh khác.