Một chai nước hoa có ba lớp giấy tờ: dãy ký tự khắc dưới đáy chai, dãy ký tự in trên hộp, và bảng thông tin trên nhãn. Mùi bên trong là thứ cuối cùng nên đem ra đối chiếu. Bài này đọc nước hoa giả như đọc một vật có hồ sơ, từ mã lô đến vòi xịt, rồi mới đến mũi.
Một mã số khắc dưới đáy chai
Lật một chai nước hoa lên, dưới đáy thường có một dãy chữ và số ngắn, khắc laser hoặc in mực lên thủy tinh. Dãy ký tự này không phải trang trí. Nó là mã lô, hay batch code, dấu vết của một lần sản xuất cụ thể: ngày pha, dây chuyền, đợt đóng chai.
Mã lô tồn tại vì luật yêu cầu. Quy định mỹ phẩm của Liên minh châu Âu, Regulation 1223/2009, liệt kê những thông tin bắt buộc trên bao bì mỹ phẩm, trong đó có số lô sản xuất hoặc mã tham chiếu để nhận diện sản phẩm. Khi một lô có vấn đề, nhà sản xuất dùng mã này để truy ngược và thu hồi. Với người cầm chai, mã lô là điểm bám đầu tiên của một hồ sơ.
Vì vậy, câu hỏi đầu tiên với một chai đáng ngờ không phải là mùi có giống không. Câu hỏi là: chai có mã lô không, mã nằm ở đâu, và nó có khớp với những gì in ở nơi khác không. Một chai hoàn toàn không có mã lô, cả trên chai lẫn trên hộp, đã thiếu một thông tin mà luật mỹ phẩm ở nhiều thị trường đòi hỏi.
Mã lô trên chai và trên hộp
Một chai chính hãng thường mang cùng một mã lô ở hai nơi: dưới đáy chai và ở mặt đáy hoặc mặt sau của hộp, in nổi hoặc in mực. Hai mã được tạo ra trong cùng một đợt đóng gói, nên chúng phải trùng nhau từng ký tự. Đây là phép kiểm tra rẻ nhất và đáng tin nhất có thể làm tại chỗ.
Hàng giả thường sai ở đúng chỗ này. Hộp và chai có thể đến từ hai nguồn khác nhau, mỗi nơi in một mã. Có khi mã trên hộp là một dòng in phẳng, sắc nét, trong khi dưới chai trống trơn. Có khi mã bị cạo, bị dán đè bằng tem nhỏ, hoặc bị làm mờ. Một mã bị cố ý che đi là một thông tin, không phải một khoảng trống.
Trên mạng có nhiều công cụ giải mã batch code, nhập dãy ký tự để đọc ra ngày sản xuất. Chúng hữu ích để biết chai đã bao nhiêu tuổi, điều quan trọng với những mùi nhiều cam chanh vốn đổi nhanh theo thời gian. Nhưng một mã giải ra được ngày hợp lệ không chứng minh chai là thật: người làm giả có thể chép lại mã của một chai thật. Công cụ giải mã đọc được ngày, không đọc được nguồn gốc.
Vì thế mã lô có giá trị nhất khi được đối chiếu chéo: mã trên chai khớp mã trên hộp, ngày giải ra khớp với thời điểm dòng sản phẩm đó có mặt trên thị trường, và không có hàng chục chai rao bán cùng một mã y hệt.
Màng co, giấy, mực in
Bao bì của một chai nước hoa được làm trên dây chuyền, và dây chuyền để lại dấu vân tay. Màng co bọc hộp thường được hàn nhiệt ở các cạnh bằng một đường mối mảnh, đều, nằm gọn ở mặt đáy hoặc cạnh bên. Màng dày, nhăn, mối hàn to và lệch, hoặc keo dán thay cho mối nhiệt là những dấu hiệu của đóng gói thủ công.
Giấy hộp cũng có tiếng nói riêng. Hộp chính hãng thường dùng bìa cứng, cắt sắc, các nếp gấp thẳng và khớp. Chữ in có cạnh sắc khi nhìn gần, khoảng cách giữa các ký tự đều, dấu phụ và ký hiệu được in đúng. Lỗi chính tả trong tên sản phẩm, trong tên nhà sản xuất hay trong dòng địa chỉ là dấu hiệu rõ nhất, vì nhà sản xuất thật không in sai tên của chính họ.
Nhãn trên hộp còn có một nhóm thông tin mang tính pháp lý. Theo Regulation 1223/2009, bao bì phải ghi tên và địa chỉ người chịu trách nhiệm đưa sản phẩm ra thị trường, dung tích danh nghĩa, số lô, và danh sách thành phần theo thứ tự hàm lượng giảm dần. Một hộp thiếu địa chỉ, thiếu bảng thành phần, hoặc có bảng thành phần chép sai từ một sản phẩm khác, là một hộp không đi qua hệ thống kiểm soát thông thường.
Không nên đánh giá dựa trên một chi tiết đơn lẻ. Bao bì thay đổi theo năm, theo thị trường, theo đợt thiết kế lại. Điều đáng tin là sự nhất quán: giấy, mực, màng co và mã lô cùng kể một câu chuyện, hay mỗi thứ kể một câu chuyện khác.
Vòi xịt và chất lượng giọt
Vòi xịt là một chi tiết cơ khí nhỏ nhưng đắt. Một đầu phun tốt tạo ra màn sương mịn, đều, hình nón, không nhỏ giọt ở miệng vòi, không bắn tia. Nó được gắn vào cổ chai bằng một vòng kim loại bấm chặt, thẳng, không xoay lỏng. Ống hút bên trong thường trong suốt và cắt vừa chạm đáy.
Hàng giả hay tiết kiệm ở đây. Tia xịt thô, lệch một bên, để lại giọt lớn trên da. Vòng cổ lệch, có vết keo, hoặc xoay được bằng tay. Ống hút quá dài, cong gập trong chai, hoặc đục. Những chi tiết này không nói gì về mùi, nhưng chúng nói về dây chuyền làm ra chai.
Mức chất lỏng cũng là một dữ kiện. Chai mới thường được rót tới một vạch khá cao và đều giữa các chai cùng loại. Một chai mới toanh mà mực chất lỏng thấp bất thường, hoặc có cặn lơ lửng, là chai cần xem kỹ. Riêng màu của chất lỏng thì ít đáng tin hơn người ta nghĩ, vì màu nước hoa thật cũng thay đổi theo lô và theo tuổi, nhất là khi chai đã tiếp xúc ánh sáng, như trang bảo quản của thư viện mô tả với tinh dầu.
Mùi đầu và mùi sau hai giờ
Một mùi nước hoa không đứng yên. Nó thay đổi theo tốc độ bay hơi của từng phân tử: phần nhẹ như cam chanh rời da trong thời gian ngắn, phần giữa hiện ra sau đó, phần đáy như gỗ, nhựa, xạ hương ở lại lâu nhất. Bảng bay hơi của thư viện cho thấy khoảng cách này rõ ràng: trên giấy thử, tinh dầu chanh ép chỉ còn nhận ra khoảng bốn giờ, trong khi hoắc hương, đàn hương, vani vượt quá bốn trăm giờ.
Chính vì vậy mùi đầu là phần dễ bắt chước nhất. Vài giây đầu tiên sau khi xịt chủ yếu là cồn và các phân tử bay nhanh, mà nhiều nguyên liệu rẻ có thể tạo ra một ấn tượng gần giống. Chỗ khác biệt thường nằm ở phía sau: sau một đến hai giờ, một bản sao kém có thể trở nên phẳng, chỉ còn một nốt ngọt hoặc một nốt gắt, không còn các lớp chuyển tiếp.
Cách so sánh có ích nhất là dùng giấy thử, hay blotter, thay cho da. Xịt chai đáng ngờ và một chai tham chiếu đáng tin lên hai dải giấy, ghi tên và giờ, rồi ngửi lại sau mười lăm phút, sau một giờ, sau hai giờ, sau buổi làm việc. Giấy không có nhiệt độ và mùi riêng của da, nên sự khác biệt giữa hai công thức hiện ra rõ hơn.
Ngay cả phép thử này cũng có giới hạn. Mũi mỏi rất nhanh, hiện tượng mỏi khứu giác làm một mùi ngửi liên tục mờ đi trong vài phút. Nếu không có chai tham chiếu, trí nhớ về mùi là thước đo lỏng lẻo. Mùi là dấu hiệu, nhưng là dấu hiệu yếu nhất trong cả bài này.
Những mẹo không đáng tin
Quanh chuyện nước hoa giả có nhiều mẹo truyền miệng, và phần lớn dựa trên một giả định sai: rằng hàng thật luôn giống hệt nhau. Thực tế, nước hoa thật thay đổi theo lô nguyên liệu, theo đợt tái công thức, theo tuổi chai. Một mẹo coi mọi khác biệt là dấu hiệu giả sẽ cho ra rất nhiều kết luận sai.
Mẹo lắc chai rồi xem bọt tan nhanh hay chậm không phân biệt được gì đáng kể, vì bọt phụ thuộc vào cồn, nước và chất hoạt động bề mặt ở lượng rất nhỏ, không phụ thuộc vào việc chai thật hay giả. Mẹo đốt thử hay nhỏ lên giấy xem vết loang cũng vậy. Mẹo đo độ lưu hương trên tay rồi kết luận chai giả vì mùi bay nhanh bỏ qua việc cùng một tên nước hoa có thể có bản EDT và EDP khác công thức, và độ lưu còn phụ thuộc vào da, thời tiết, lượng xịt.
Giá rẻ bất thường là một dấu hiệu thực sự, nhưng nó là dấu hiệu về nguồn bán, không phải về chất lỏng. Những thông tin kiểm chứng được vẫn là những thứ đã nêu ở trên: mã lô có mặt và trùng khớp giữa chai và hộp, bao bì nhất quán, nhãn đủ thông tin pháp lý, vòi xịt đúng chuẩn, và cuối cùng mới đến phép so sánh mùi trên giấy thử với một chai tham chiếu.
Một chai nước hoa, xét cho cùng, là một vật được sản xuất có hồ sơ. Thứ in và khắc lên vật đó được tạo ra một lần, trong nhà máy, và khó sao chép hoàn hảo hơn một ấn tượng mùi thoáng qua. Bài về hạn dùng nước hoa đọc tiếp mã lô ở góc độ tuổi của chai.
Mùi thay đổi theo giờ. Mã lô thì không.
Thứ đáng tin nhất trên một chai nước hoa lại là thứ không có mùi.
Mũi đến sau cùng, và nên đến cùng một chai để so.