Flanker là một phiên bản mới của một nước hoa đã có, giữ tên gốc và thêm một hậu tố như Intense, Elixir, Eau Fraîche hay tên một mùa. Công thức của flanker có thể gần bản gốc hoặc khác rất xa; phần hậu tố không có định nghĩa chung.
Một cái tên với nhiều phần đuôi
Trên một kệ nước hoa, cùng một cái tên có thể xuất hiện năm sáu lần. Bản đầu tiên đứng riêng. Các bản sau mang thêm một chữ: Intense, Elixir, Eau Fraîche, Absolu, Sport, Night, hoặc tên một mùa, một năm. Mỗi chai là một mùi riêng, dù cái tên nghe như một.
Trong ngành nước hoa, các bản sau này gọi là flanker. Định nghĩa ngắn: flanker là một phiên bản biến thể của một nước hoa đã có, giữ tên gốc và thêm hậu tố. Công thức có thể gần bản gốc, cũng có thể khác nhiều đến mức chỉ còn chung cái tên.
Vì vậy câu hỏi flanker là gì đi kèm một câu hỏi thứ hai: flanker giống bản gốc đến đâu. Không có câu trả lời chung. Phần hậu tố không phải tên kỹ thuật, không có quy định nào ràng buộc nó, và mỗi nhà dùng theo cách riêng.
Bài này đọc flanker bằng cấu trúc mùi: phần nào thường được giữ, phần nào thường được đổi, và cách một bản mới giúp hiểu lại bản gốc.
Flanker là gì
Một nước hoa có ba lớp danh tính. Lớp thứ nhất là công thức: danh sách nguyên liệu và tỉ lệ. Lớp thứ hai là cấu trúc mùi, thứ người ngửi nhận ra như một hình dạng. Lớp thứ ba là cái tên, cái chai và hình ảnh đi kèm. Flanker giữ lớp thứ ba, và giữ lớp thứ hai ở những mức khác nhau.
Flanker khác với bản đổi nồng độ theo cách gọi, nhưng ranh giới không rõ. Một bản EDT và một bản Parfum cùng tên đã có thể là hai công thức khác nhau, như bài Cùng một mùi, bốn độ đậm ghi lại. Khi bản mới mang thêm một chữ như Intense, người bán thường gọi nó là flanker; khi chỉ đổi dòng EDP thành EDT, người ta thường không gọi vậy.
Flanker cũng khác với việc làm lại công thức. Một nước hoa cũ có thể được sửa công thức vì quy định mới về nguyên liệu mà vẫn giữ nguyên tên, không thêm hậu tố. Rêu sồi là trường hợp quen thuộc: từ khi EU cấm atranol và chloroatranol trong mỹ phẩm, nhiều công thức dùng rêu sồi phải điều chỉnh. Đó là sửa bản gốc, không phải tạo flanker.
Có khi một cái tên được phát hành lại với công thức mới sau nhiều năm vắng mặt. Fougère Royale của Houbigant, chai khai sinh họ Fougère, được phát hành lại năm 2010 với công thức mới. Cùng một cái tên, hai thời kỳ, hai công thức.
Giữ accord, đổi tầng
Trung tâm của một nước hoa thường là một accord: vài nguyên liệu đặt cạnh nhau đến mức mũi nghe thành một mùi mới. Accord này là hình dạng mà người đã quen bản gốc nhận ra. Một flanker muốn giữ liên hệ với bản gốc thường giữ lại accord đó, hoặc một phiên bản gần của nó.
Phần hay được đổi là tầng đầu. Tầng đầu bay đi trong những phút đầu, nên thay cam chanh bằng trái cây, thêm gia vị hay một nốt xanh làm bản mới khác ngay khi mở chai mà không phá hình dạng chính. Nhìn trên một tháp hương, đó là thay ngăn trên cùng và giữ hai ngăn dưới.
Một cách khác là đổi một khía cạnh của nguyên liệu trung tâm. Hoa hồng có khía cạnh chanh, mật ong, gia vị và rượu. Một flanker có thể đẩy khía cạnh mật ong lên và giấu khía cạnh chanh đi, bằng những nguyên liệu điều hướng thêm với lượng nhỏ. Mùi vẫn là hoa hồng, nhưng đã nghiêng sang hướng khác.
Cách thứ ba là đổi nồng độ và tầng đáy cùng lúc, làm bản mới dày hơn, ấm hơn, bền hơn. Đây là hướng thường gặp ở các hậu tố gợi độ đậm. Mỗi cách đều bắt đầu từ cùng một câu hỏi: phần nào của bản gốc là phần không thể bỏ.
Tăng nồng độ không chỉ làm mùi đậm lên. Khi tỉ lệ tinh chất trong cồn đổi, tầng đáy có nhiều vật chất hơn để ở lại, còn các phân tử có ngưỡng ngửi thấp không mạnh lên theo cùng tỉ lệ. Cân bằng giữa các tầng dịch đi. Vì thế một bản đậm hơn thường cần được cân lại, không chỉ thêm tinh chất.
Intense, Elixir, Eau Fraîche
Các hậu tố của flanker có một ngữ pháp không thành văn. Chúng mượn từ những chữ đã có nghĩa trong nghề, rồi dùng rộng hơn nghĩa ban đầu. Không chữ nào có định nghĩa pháp lý, và nghĩa của chúng chỉ rõ khi đặt cạnh bản gốc.
Intense thường chỉ một bản đậm hơn: nồng độ cao hơn, tầng đáy dày hơn, hoặc cả hai. Elixir thường đi xa hơn theo cùng hướng, với phần nhựa, vanilla hay gỗ nặng hơn. Absolu và Extrait cũng được dùng theo nghĩa này. Nhưng một bản Intense của nhà này có thể nhẹ hơn một bản gốc của nhà khác; chữ chỉ có nghĩa trong phạm vi một dòng nước hoa.
Eau Fraîche đi theo chiều ngược lại. Theo cách gọi nồng độ quen thuộc, Eau Fraîche thường ở mức 3 phần trăm tinh chất trở xuống, loãng hơn cả Eau de Cologne. Là hậu tố của flanker, chữ này thường chỉ một bản sáng hơn, nhiều cam chanh và phần xanh hơn, nhẹ hơn bản gốc.
Các hậu tố theo mùa, theo năm hay theo một địa danh không nói gì về cấu trúc. Chúng thường gắn với những bản phát hành giới hạn, có khi chỉ bán trong một thời gian. Với những chai này, cách duy nhất để biết mùi là ngửi.
Vì sao ngành cần flanker
Một cái tên nước hoa tích luỹ trí nhớ qua nhiều năm. Người đã quen một mùi nhận ra cái chai, cái tên, và kỳ vọng một hình dạng nhất định. Flanker dùng lại trí nhớ đó cho một mùi mới, thay vì bắt đầu một cái tên từ đầu.
Đây là một lý do thương mại, và nó giải thích vì sao một dòng nước hoa thành công thường có nhiều flanker. Nhưng flanker cũng có lý do trong chính nghề làm hương. Một accord tốt có thể mang nhiều biến thể: một bản cho khí hậu nóng, một bản cho buổi tối, một bản nghiêng về gỗ. Flanker là cách thử các biến thể đó dưới một cái tên chung.
Lịch sử phân loại mùi có một trường hợp đi theo chiều ngược lại. Chypre của Coty năm 1917 là tên một chai; về sau các nhà khác dựng những mùi có cùng bộ khung bergamot, rêu sồi, labdanum, và cái tên trở thành tên một họ hương. Fougère Royale của Houbigant năm 1882 cũng vậy. Ở đây cái tên đi ra ngoài một nhà và thành tên một cấu trúc, như lịch sử phân loại mùi ghi lại.
Flanker là chiều ngược của câu chuyện đó. Cái tên ở lại trong một nhà, còn cấu trúc thì thay đổi. Một bên là cấu trúc mang tên chai; bên kia là tên chai mang nhiều cấu trúc.
Đọc bản gốc qua bản mới
Đặt một flanker cạnh bản gốc trên hai que thử là một bài tập đọc mùi hiệu quả. Phần giống nhau sau một giờ thường là accord trung tâm, phần nhà làm hương coi là không thể bỏ. Phần khác nhau cho biết nhà làm hương đã thử đẩy mùi về hướng nào.
Cách so nên theo nhịp thời gian. Ngửi hai que sau vài phút, khi tầng đầu còn rõ; sau một hai giờ, khi tầng giữa hiện ra; sau nửa ngày, khi chỉ còn tầng đáy. Hai mùi có thể khác hẳn ở phút đầu và gần như trùng nhau ở giờ thứ tư, hoặc ngược lại.
Bước tiếp theo là đặt cả hai vào một họ hương. Một flanker có thể nằm cùng họ với bản gốc nhưng khác nhánh: cùng là hoa, nhưng một bản hoa trái cây, một bản hoa gỗ. Cũng có flanker rời hẳn họ gốc. Bài Những gia đình của mùi đi vào cách đọc họ và nhánh.
Sau một lần so như vậy, bản gốc thường được hiểu rõ hơn. Những gì flanker đã bỏ đi cho biết phần nào của bản gốc chỉ là trang trí; những gì flanker giữ lại cho biết phần nào là xương sống.
Tháp hương in trên hộp của hai bản cũng có thể đặt cạnh nhau, với một lưu ý. Các nốt in trên hộp mô tả ấn tượng, không phải công thức. Chữ nào đổi giữa hai tháp cho biết hướng nhà làm hương muốn gợi ra; chữ nào giữ nguyên thường chỉ accord trung tâm. Que thử vẫn là nơi kiểm lại những gì tờ giấy nói.
Một cái tên có thể mang nhiều mùi.
Một cấu trúc có thể mang tên của một chai.
Giữa hai điều đó là phần accord không đổi.