Quá trình · Process · Tháng 9, 2026

Một bảng thành phần đọc từ trên xuống

An Ingredient List Read from the Top

プロセス

Một bánh xà bông olive nặng khoảng một trăm mười gam, và trên giấy gói của nó có một đoạn chữ nhỏ bắt đầu bằng chữ Ingredients. Đoạn chữ đó có ngữ pháp riêng: thứ tự, ngưỡng, tên Latin, một chữ Parfum, vài cái tên hóa học ở cuối. Bài này đọc bảng thành phần INCI từ trên xuống, như đọc một câu văn.

Một nhãn xà bông, mười dòng chữ

Xà Bông O-liu của Lê Mai là một bánh cold process có dầu olive chiếm hơn bảy mươi phần trăm công thức, cùng dầu hạt neem, bơ hạt mỡ, bơ ca cao và một blend tinh dầu, tổng cộng mười hai thành phần. Viết ra bằng lời, đó là một đoạn mô tả. Viết ra theo INCI, đó là một danh sách có luật.

Trên bảng thành phần, dầu olive không được gọi là dầu olive. Nó là Olea Europaea Fruit Oil: tên chi, tên loài, bộ phận của cây, và dạng nguyên liệu. Bơ hạt mỡ là Butyrospermum Parkii Butter. Bơ ca cao là Theobroma Cacao Seed Butter. Mỗi cái tên là một địa chỉ chính xác, chỉ về một loài cây và một phần của nó.

Cách viết này có vẻ khô, nhưng nó giải quyết một vấn đề thật. Cùng một loại dầu có thể mang hàng chục tên thương mại và tên địa phương; cùng một chữ olive có thể được dịch theo nhiều cách ở nhiều ngôn ngữ. Một bảng thành phần viết theo INCI đọc được như nhau ở Hà Nội, ở Paris và ở Tokyo, không cần dịch.

INCI: tên chung cho mọi quốc gia

INCI là viết tắt của International Nomenclature of Cosmetic Ingredients, danh pháp quốc tế cho thành phần mỹ phẩm. Quy tắc của hệ tên này được thiết lập từ năm 1973 bởi hiệp hội ngành mỹ phẩm Hoa Kỳ, nay là Personal Care Products Council. Từ đó, mỗi nguyên liệu được gán một tên duy nhất, và các cơ quan quản lý ở nhiều nơi dùng lại hệ tên này.

Liên minh châu Âu đưa nguyên tắc tên chung vào luật. Regulation 1223/2009 yêu cầu bảng thành phần dùng tên thành phần chung theo danh mục của Ủy ban châu Âu, vốn dựa trên INCI. Theo bảng thuật ngữ của thư viện, tinh dầu được ghi theo tên Latin của cây kèm bộ phận và dạng, ví dụ Lavandula Angustifolia Oil cho tinh dầu oải hương.

Ngữ pháp INCI có vài quy ước dễ nhận ra. Tên thực vật giữ dạng Latin theo hệ Linnaeus. Nước được ghi là Aqua. Hỗn hợp hương được ghi gộp là Parfum. Các chất hóa học giữ tên hóa học tiếng Anh, như Glycerin hay Sodium Hydroxide. Khi đã quen với vài quy ước này, phần lớn nhãn mỹ phẩm trở nên đọc được.

Thứ tự theo hàm lượng và ngưỡng 1 phần trăm

Một bảng thành phần không phải danh sách ngẫu nhiên. Theo Điều 19 của Regulation 1223/2009, các thành phần được liệt kê theo thứ tự khối lượng giảm dần tại thời điểm cho vào công thức. Chất nhiều nhất đứng đầu. Với một bánh xà bông olive mà dầu olive chiếm hơn bảy mươi phần trăm phần dầu, tên của dầu olive, hay muối xà bông của nó, sẽ đứng ở đầu danh sách.

Quy tắc thứ hai làm thay đổi cách đọc phần cuối. Những thành phần dưới một phần trăm được phép liệt kê theo thứ tự bất kỳ, sau các thành phần trên một phần trăm. Như vậy, nửa sau của một bảng thành phần thường là một vùng không còn thứ bậc: một chiết xuất đứng trước một chất bảo quản không có nghĩa là nó nhiều hơn.

Với xà bông, còn một chi tiết riêng. Xà bông được tạo ra khi dầu phản ứng với sodium hydroxide, nên trên nhãn có thể gặp hai cách ghi: ghi dầu ban đầu kèm Sodium Hydroxide, hoặc ghi thẳng tên muối đã hình thành như Sodium Olivate. Glycerin xuất hiện vì nó sinh ra trong chính phản ứng xà phòng hóa. Cả hai cách ghi đều mô tả cùng một bánh xà bông, từ hai thời điểm khác nhau của nó.

Luật cũng nói rõ những gì không phải thành phần: tạp chất trong nguyên liệu, và những chất phụ trợ kỹ thuật dùng trong quá trình nhưng không còn trong sản phẩm cuối. Bảng thành phần là danh sách những gì được cố ý đưa vào, không phải bản phân tích hóa học của thành phẩm.

Tinh dầu viết bằng tên Latin

Với tinh dầu, tên Latin mang nhiều thông tin hơn tên thường. Melaleuca Alternifolia Leaf Oil cho biết đây là tràm trà, loài alternifolia, lấy từ lá. Citrus Grandis Peel Oil cho biết dầu lấy từ vỏ bưởi. Một chữ Leaf, Peel, Seed, Wood hay Root là một phần của danh tính, vì cùng một cây có thể cho những tinh dầu rất khác nhau từ những bộ phận khác nhau.

Nhưng INCI cũng có giới hạn. Tên Latin không cho biết dầu được ép lạnh hay chưng cất, dù với cam chanh đó là khác biệt quyết định giữa một dầu có thể quang độc và một dầu không. Nó không cho biết chemotype, tức kiểu thành phần hóa học của một quần thể cây. Nó không cho biết vùng trồng hay lô. Những thông tin đó nằm ở trang riêng của từng tinh dầu trong thư viện, không nằm trên nhãn.

Dầu nền cũng theo cùng logic. Trang dầu thực vật của thư viện liệt kê các loại dầu nền và bơ, và phần lớn có tên INCI theo cùng khuôn: chi, loài, bộ phận, dạng. Người đọc quen với vài chục tên Latin thường gặp sẽ nhận ra phần lớn nguyên liệu gốc thực vật trên một nhãn xà bông hay dầu dưỡng.

Parfum và chất gây dị ứng

Chữ Parfum trên bảng thành phần là một chữ gộp. Theo luật ghi nhãn châu Âu và theo bảng thuật ngữ của thư viện, một hỗn hợp hương có thể được ghi chung dưới một chữ Parfum, hoặc Aroma nếu là hương vị. Hàng chục nguyên liệu thơm có thể nằm sau một chữ duy nhất. Đây là cách luật bảo vệ công thức của người pha chế.

Nhưng có một ngoại lệ, và ngoại lệ này giải thích vì sao ở cuối nhiều bảng thành phần lại có những cái tên như Linalool, Limonene, Citral, Geraniol. Một nhóm chất tạo mùi được xếp là chất gây dị ứng tiếp xúc phải được ghi tên riêng khi vượt ngưỡng: 0,001 phần trăm trong sản phẩm lưu trên da, 0,01 phần trăm trong sản phẩm rửa trôi. Danh sách cũ gồm 26 chất; Regulation 2023/1545 mở rộng thêm, và theo thư viện, sản phẩm mới đưa ra thị trường châu Âu phải tuân thủ từ ngày 31 tháng 7 năm 2026.

Ngưỡng này thấp đến mức gần như mọi sản phẩm có tinh dầu đều chạm tới. Trang linalool của thư viện ghi tinh dầu oải hương chứa khoảng 20 đến 38 phần trăm linalool. Một dầu thoa có 1 phần trăm oải hương sẽ chứa khoảng 0,2 đến 0,38 phần trăm linalool, gấp hàng trăm lần ngưỡng 0,001. Tương tự, limonene chiếm phần lớn trong tinh dầu vỏ cam chanh, nên một bánh xà bông có hương cam gần như chắc chắn phải ghi tên nó.

Vì vậy, chữ Linalool ở cuối một nhãn xà bông tinh dầu không có nghĩa là có ai đó thêm hóa chất tổng hợp. Nó thường có nghĩa là tinh dầu đã mang theo phân tử đó, và luật yêu cầu gọi tên nó ra. Một tinh dầu tự nhiên vẫn chứa chất gây dị ứng; nguồn gốc thực vật không thay đổi điều đó.

Những gì nhãn không nói

Một bảng thành phần trả lời câu hỏi có gì, không trả lời câu hỏi bao nhiêu. Ngoài thứ tự, nhãn không ghi phần trăm. Nó không cho biết tinh dầu chiếm 0,5 hay 3 phần trăm, trong khi với nhiều tinh dầu, con số đó mới quyết định sản phẩm có nằm trong giới hạn an toàn hay không. Trang an toàn của thư viện ghi giới hạn trên da theo phần trăm cho từng loại, và những con số đó không thể đọc ra từ nhãn.

Nhãn cũng không nói về độ tươi. Linalool và limonene tinh khiết ít gây phản ứng, nhưng theo thư viện, dạng oxy hóa của chúng, các hydroperoxide, gây mẫn cảm rõ hơn nhiều. Cùng một dòng chữ Limonene có thể đứng trên một chai mới và một chai đã mở hai năm. Bảo quản và hạn dùng là phần thông tin nằm ngoài bảng thành phần.

Và nhãn không nói về người dùng. Một chất gây dị ứng được ghi tên để những người đã biết bản thân nhạy cảm với nó có thể tránh. Với người chưa từng phản ứng, cái tên chỉ là thông tin. Đọc được ngữ pháp của nhãn không thay thế cho việc thử một lượng nhỏ trên da, hay hỏi ý kiến bác sĩ da liễu khi đã có tiền sử dị ứng. Bài về những cái tên cuối bảng thành phần đọc kỹ hơn danh sách chất gây dị ứng.

Một bảng thành phần là một câu văn viết theo khối lượng.

Phần đầu nói về vật liệu. Phần cuối nói về luật.

Những gì không được viết ra cũng là một phần của nhãn.