Công thức · Formulas · Tháng 9, 2026

Hương xanh · lá vò giữa hai ngón tay

Green · A Leaf Crushed Between Two Fingers

処方

Một chiếc lá húng quế, một nhánh bạc hà, một vạt cỏ vừa cắt. Mùi xanh bắt đầu ở chỗ mô lá bị vỡ, và phần lớn mùi đó đến từ vài phân tử rất nhỏ mà cây tạo ra ngay khi bị tổn thương.

Một chiếc lá vừa vò

Một chiếc lá còn nguyên trên cây gần như không có mùi. Vò nó giữa hai ngón tay, mùi hiện ra trong vài giây: xanh, hơi chát, có khi ngả sang vỏ táo xanh hoặc vỏ dưa chuột. Mùi đó không nằm sẵn trong lá như nằm trong một cái lọ. Nó được tạo ra khi tế bào vỡ.

Trong nước hoa, chữ hương xanh, tiếng Anh là green note, chỉ nhóm mùi này: lá vò, cỏ cắt, cuống hoa, vỏ đậu. Bảng phân loại của Hội các nhà pha hương Pháp có một nhánh riêng cho nó trong họ hoa, hoa xanh, nơi một nốt xanh rõ được đặt lên bó hoa để hoa có cảm giác còn trên cây, chưa bị hái. Trên bánh xe mùi của Michael Edwards, xanh có hẳn một họ riêng.

Hương xanh là một mùi lạ trong ngành hương. Nó không đến từ hoa, không đến từ gỗ hay nhựa, mà từ phần cây mà người ta thường bỏ đi. Nó cũng là một trong những mùi khó giữ nhất, vì các phân tử tạo ra nó nhỏ và bay rất nhanh.

Trong thư viện Lê Mai, mùi xanh đến từ ba nhóm vật liệu. Nhóm lá: lá violet, lá chanh vàng, lá trà. Nhóm nhựa: galbanum. Nhóm rau thơm họ hoa môi: húng quế, bạc hà lục. Mỗi nhóm giữ một phần của cái xanh, và không nhóm nào tự nó đủ để dựng lại mùi một vạt cỏ vừa cắt.

Cis 3 hexenol: mùi cỏ cắt

Công thức phân tử C6H12O, khối lượng khoảng 100. cis-3-Hexenol là một rượu sáu carbon, nhỏ đến mức gần như là phân tử mùi nhỏ nhất mà người ta vẫn nhận ra ngay lập tức. Tên thường gọi của nó là rượu lá, leaf alcohol.

Cây tạo ra cis-3-hexenol ngay khi lá bị tổn thương, cùng lúc với trans-2-hexenal, một aldehyde mùi lá vò và vỏ táo xanh, sắc và bay rất nhanh. Hai phân tử này là phần lớn cái mùi người ta gọi là cỏ vừa cắt. Một ester của rượu lá, cis-3-hexenyl acetate, cũng được giải phóng khi lá bị vỡ; mùi của nó mọng hơn, gần chuối xanh và lê chưa chín.

Trong tinh dầu, cis-3-hexenol xuất hiện ở mức thấp: lá violet tới khoảng 4,4 phần trăm, cistus tới khoảng 6,8 phần trăm. Phần lớn lượng dùng trong công nghiệp là tổng hợp. Chất này có mức quan ngại thấp; thử áp da ở 4 phần trăm trên 25 người tình nguyện không gây kích ứng hay mẫn cảm.

Vì bay quá nhanh, rượu lá thường được dùng như một nét chấm phá ở tầng đầu. Dẫn xuất của nó, cis-3-hexenyl salicylate, nặng hơn và giữ cảm giác lá xanh lâu hơn; đó là một cách để mùi xanh không biến mất trong vài phút.

Galbanum và lá violet

Nhựa của cây Ferula, một chi thuộc họ hoa tán, chảy ra khi thân cây bị rạch. Galbanum là tinh dầu chưng cất từ nhựa đó. Mùi lá đắng, hơi nhựa, có một vệt giống ớt chuông xanh do pyrazine. Về thành phần, β pinene chiếm khoảng 45 đến 59 phần trăm; phần xanh đặc trưng đến từ những chất có lượng rất nhỏ.

Ferula galbaniflua là cây thảo sống nhiều năm ở Trung Đông, chủ yếu Iran, Thổ Nhĩ Kỳ và Afghanistan. Người thu hoạch cắt thân cây để lấy nhựa, rồi tinh dầu được chưng cất hơi nước từ khối nhựa đó. Cùng chi Ferula còn có cây a ngùy, asafoetida, nhưng hai loại nhựa đi theo hai hướng hóa học ngược nhau: galbanum giàu pinene, một nhóm terpene đơn giản, còn asafoetida giàu hợp chất lưu huỳnh. Một chi, hai mùi không thể đặt cạnh nhau.

Năm 1947, Germaine Cellier làm Vent Vert cho Balmain với một nốt galbanum nổi rõ. Chai này thường được xem là mốc của nhánh hoa xanh. Galbanum sau đó xuất hiện ở tầng đầu của nhiều chai khác, trong đó có Chanel N°19 năm 1970. Ngày nay có cả phân tử tổng hợp dựng lại cái xanh sắc của galbanum, bán dưới tên Galbanone và Dynascone, dùng ở mức rất thấp.

Lá violet cho một kiểu xanh khác: lạnh, hơi dầu, gần vỏ dưa chuột. Tinh dầu lá violet có nona-2,6-dien-1-ol khoảng 5 đến 15 phần trăm. Họ hàng của nó, 2,6-nonadienal, là chất đặc trưng của mùi dưa chuột và có ngưỡng mùi rất thấp, nên chỉ vài phần triệu đã đủ nhận ra. Grey Flannel năm 1975 và Fahrenheit năm 1988 là hai chai hay được nhắc với nốt lá violet.

Galbanum và lá violet là hai nguyên liệu tự nhiên đắt và khó. Một giọt thừa là cả blend nghiêng về phía chúng. Vì vậy trong nhiều công thức, chúng chỉ là vết.

Rau thơm: húng quế, bạc hà lục

Lá húng quế vò trên thớt cho một mùi xanh ấm hơn cỏ, có vị cay nhẹ ở đuôi. Nguồn gốc của nó nằm ở chemotype. Húng quế chemotype linalool có linalool khoảng 54 đến 58 phần trăm, eugenol 9 đến 15 phần trăm và 1,8-cineole khoảng 6 phần trăm. Linalool cho phần hoa mềm, eugenol cho vệt đinh hương, cineole cho độ mát.

Chemotype estragole lại khác hẳn: mùi ngả sang hồi, ngọt và phẳng hơn. Hai chai tinh dầu cùng mang tên húng quế có thể cho hai mùi rất xa nhau, và cả giới hạn dùng cũng khác. Với hương xanh, chemotype linalool dễ đặt hơn vì nó nối được với phần hoa và cam chanh. Eugenol trong húng quế là cùng một phân tử với phần cay của hương nhu, đã viết trong bài Hương nhu · lá tía và eugenol.

Bạc hà lục, tức spearmint, là một mùi bạc hà khác bạc hà Âu. Thành phần chính là (−)-carvone, khoảng 50 đến 72 phần trăm, gần như không có menthol đáng kể. Mùi ngọt, gần kẹo cao su bạc hà, ít cảm giác lạnh. Trong một blend xanh, vài giọt bạc hà lục cho cái mát của lá mà không kéo sang mùi kem đánh răng.

Húng quế và bạc hà lục là phiên bản hương xanh gần bếp hơn galbanum. Chúng không sắc bằng, không lạnh bằng lá violet, nhưng chúng quen: mùi của một rổ rau vừa rửa.

Blend hương xanh của Lê Mai

Một blend xanh chỉ từ tinh dầu phải chấp nhận một điều: không có rượu lá tinh khiết, nên cái xanh phải dựng từ lá thật. Blend dưới đây dùng sáu tinh dầu có trang trong thư viện Lê Mai, pha ở khoảng 3,3 phần trăm trong dầu jojoba cho một chai dầu thơm 30 ml, tổng 20 giọt.

Húng quế linalool là thân chính, gần một phần ba. Bạc hà lục và cam hương FCF chia nhau phần đầu, một bên mát ngọt, một bên sáng. Lá chanh vàng thêm vệt citral chua. Bách, tức cypress, làm phần gỗ lá kim khô bên dưới. Một giọt lá trà đặt vào giữa như một nét chát.

Hai nét mát và chua ở phần đầu có ở Lê Mai: Tinh dầu Bạc Hà Lục, Mentha cardiaca, và Tinh dầu Lá Chanh, cất từ lá Citrus limon.

Bản phác ban đầu có trắc bá, Thuja occidentalis. Khi đọc trang thư viện, trắc bá bị loại: tinh dầu này chứa α thujone khoảng 35 đến 60 phần trăm và β thujone 5 đến 15 phần trăm, được ghi là độc thần kinh mạnh, chống chỉ định cho thai kỳ, cho con bú, trẻ em và người động kinh. Bách cho một nét gỗ lá kim tương tự mà không mang rủi ro đó.

Trên que thử, mùi đầu là lá vò và vỏ cam, rồi bạc hà lục lắng xuống, húng quế ấm lên với vệt đinh hương mảnh. Phần cuối là bách khô và chút chát của trà. Không có galbanum, nên cái xanh ở đây mềm, gần bếp, không sắc như nhựa Ferula.

Hương xanh · lá vò và rau thơm30 ml, khoảng 3,3% trong dầu jojoba · 20 giọt tinh dầu
Tinh dầuGiọtTỉ lệ trong blend
Húng quế (linalool CT)630%
Bạc hà lục420%
Cam hương FCF420%
Lá chanh vàng315%
Bách (cypress)210%
Lá trà15%

Hai tinh dầu giới hạn blend này. Lá trà có mức IFRA 0,2 phần trăm cho kem, dầu, lotion thân thể vì nguy cơ mẫn cảm cao; một giọt trong 20 giọt ở nồng độ 3,3 phần trăm cho khoảng 0,17 phần trăm trên da. Lá chanh vàng 15 phần trăm của blend cho khoảng 0,5 phần trăm, dưới mức 0,6 phần trăm do citral. Không tăng hai loại này, và không tăng tổng nồng độ.

Húng quế linalool ở khoảng 1,0 phần trăm, dưới mức 3,3 phần trăm tính theo eugenol. Cam hương FCF không quang độc. Bạc hà lục và bách không có giới hạn trên da cụ thể trong dữ liệu thư viện ở mức này; bạc hà lục có tên trong danh sách chất gây dị ứng mở rộng của Quy chế EU 2023/1545. Lá trà không khuyến nghị cho da nhạy cảm, da tổn thương, trẻ dưới hai tuổi.

Trắc bá (Thuja occidentalis) được thay bằng bách vì hàm lượng thujone.

Xanh sắc và xanh mềm

Hương xanh có hai đầu. Một đầu là xanh sắc: galbanum, lá violet, trans-2-hexenal, những chất đắng, lạnh, bay nhanh, cho cảm giác cuống lá vừa gãy. Đầu kia là xanh mềm: lá trà, húng quế linalool, cis-3-hexenyl salicylate, những chất gần hoa hơn, tròn hơn, ở lại lâu hơn.

Hầu hết các mùi xanh trong nước hoa nằm đâu đó giữa hai đầu này. Một chai hoa xanh cổ điển dùng galbanum để mở và để hoa đỡ phần còn lại. Một chai trà hay một chai rau thơm dùng xanh mềm làm thân và chỉ chấm một chút xanh sắc cho sống động. Bài Một chén trà không có lá trà đi theo hướng thứ hai.

Điểm chung của cả hai là thời gian ngắn. Những phân tử tạo ra mùi xanh phần lớn nhỏ và nhẹ, nằm ở tầng đầu. Muốn giữ cái xanh lâu hơn, người pha hương thường không tăng lượng mà đặt nó lên một nền đủ bám: hoa, xạ hương, vetiver, gỗ khô. Nền đó không xanh, nhưng nó giữ chỗ cho cái xanh quay lại khi da ấm lên.

Blend ở trên chọn xanh mềm vì nguyên liệu của nó là rau thơm và lá. Muốn sắc hơn, một vết galbanum là đủ; muốn lạnh hơn, một vết lá violet. Cả hai đều cần đo bằng giọt đầu tiên, không phải giọt thứ hai.

Mùi xanh là mùi của một vết vỡ.

Lá không thơm cho đến khi nó bị chạm vào.

Một blend xanh chỉ ghi lại vài giây đầu tiên đó.