Ba loại vỏ quả, một loại hoa, một cành thảo mộc và một chai cồn. Eau de Cologne đã đi qua hơn ba thế kỷ gần như chỉ với chừng ấy vật liệu, và nó rời khỏi da nhanh hơn hầu hết mọi dạng nước hoa khác.
Một chai nước thơm thế kỷ mười tám
Ngày 13 tháng 7 năm 1709, Giovanni Battista Farina lập một công ty ở Köln, thành phố người Pháp gọi là Cologne. Johann Maria Farina, người trong cùng gia đình, pha một loại nước thơm từ tinh dầu cam chanh và đặt tên theo thành phố. Theo Cơ quan Sáng chế và Nhãn hiệu Đức, công ty Johann Maria Farina gegenüber dem Jülichs Platz là nhà sản xuất nước hoa lâu đời nhất còn hoạt động. Tòa nhà Farina ở Köln nay là một bảo tàng hương.
Công thức gốc không phức tạp. Tinh dầu vỏ cam chanh làm phần lớn, hoa cam và lá cam nối vào, oải hương hoặc hương thảo thêm một nét thảo mộc. Tất cả được pha trong cồn ở nồng độ thấp. Không có nhựa nặng, không có xạ hương động vật, không có phần đáy dày. Mùi đi lên nhanh và đi xuống cũng nhanh.
Về sau, cái tên tách khỏi người làm ra nó. Eau de Cologne trở thành tên của một kiểu mùi và đồng thời là tên của dạng nước hoa loãng nhất. Năm 1853, Pierre François Pascal Guerlain làm Eau de Cologne Impériale cho Hoàng hậu Eugénie. Năm 1966, Edmond Roudnitska làm Eau Sauvage cho Dior, đặt chanh, cam hương, húng quế và hương thảo cạnh Hedione, một phân tử mùi nhài trong suốt.
Giữa ba chai đó là hơn hai trăm năm, nhưng bộ khung gần như giữ nguyên: vỏ cam chanh ở trên, hoa ở giữa, thảo mộc đi xuyên qua, phần đáy mỏng. Ít cấu trúc nào trong ngành hương bền đến vậy.
Cam hương, chanh, hoa cam
Vỏ một quả cam chanh chứa những túi dầu nhỏ nằm sát bề mặt. Ép lạnh làm vỡ các túi đó mà không cần nhiệt, và dầu đi ra cùng các hợp chất nặng không bay hơi. Đây là cách lấy tinh dầu của cam hương và chanh trong một chai cologne.
Cam hương, tức bergamot, gần như chỉ trồng ở một dải bờ biển hẹp của tỉnh Reggio Calabria, mũi phía nam nước Ý; khoảng 90 phần trăm sản lượng thế giới đến từ đó. Trong tinh dầu, limonene chiếm khoảng 28 đến 45 phần trăm, linalyl acetate 18 đến 28 phần trăm, linalool 4 đến 20 phần trăm. Linalyl acetate là ester cho mùi cam hương ngọt thanh, hơi hoa, mát. Nhờ ester này, cam hương mềm hơn các loại vỏ khác và nối được sang tầng hoa.
Chanh vàng ép lạnh sắc hơn. Limonene chiếm khoảng 56 đến 76 phần trăm, phần còn lại có β pinene, γ terpinene và một lượng nhỏ citral, hai đồng phân geranial và neral cho nét chanh sắc, sáng. Mỗi tấn vỏ cho khoảng 5 đến 8 kg tinh dầu. Sicily và Calabria ở Ý là vùng chuẩn, bên cạnh Argentina, Tây Ban Nha và Mỹ.
Hoa cam đi theo một đường khác. Cây cam đắng cho ba tinh dầu từ ba bộ phận: neroli chưng cất hơi nước từ hoa, petitgrain chưng cất từ lá và cành non, tinh dầu vỏ ép lạnh từ quả. Neroli có linalool khoảng 31 đến 54 phần trăm, mùi hoa, tươi, hơi ngọt, có một vệt xanh. Vì chưng cất từ hoa, neroli không chứa furocoumarin như tinh dầu vỏ.
Ba vật liệu ấy là ba tốc độ. Vỏ chanh bay đi trước. Cam hương ở lại lâu hơn một chút nhờ ester. Hoa cam giữ phần giữa khi hai loại vỏ đã mỏng dần.
Hương thảo và phần thảo mộc
Một cành hương thảo vò giữa hai ngón tay cho mùi sạch, hơi long não, gần bạch đàn. Mùi đó phần lớn đến từ 1,8-cineole. Nhưng tinh dầu hương thảo không phải một chất đồng nhất: loài cây này có nhiều chemotype, và mỗi chemotype cho một tỉ lệ khác.
Ở chemotype cineole, 1,8-cineole chiếm khoảng 39 đến 58 phần trăm. Ở chemotype camphor, camphor lên khoảng 17 đến 27 phần trăm và mùi nặng hơn, ấm hơn. Chemotype verbenone mềm hơn nhưng có giới hạn dùng thấp hơn. Với một cologne cần độ trong, chemotype cineole là lựa chọn gọn nhất; lưu ý nó không dùng gần mặt trẻ dưới sáu tuổi.
Trong bảng phân loại của Hội các nhà pha hương Pháp, nhánh cam chanh thảo mộc là nơi phần thảo mộc lớn lên đủ để thành một nửa của mùi, không chỉ là chi tiết. Eau de Cologne cổ điển đã có hương thảo và oải hương bên cạnh cam chanh; nhánh này chỉ kéo phần đó lên phía trước.
Lá chanh vàng là một sợi nối khác. Tinh dầu chưng cất từ lá có geranial khoảng 25 đến 35 phần trăm và neral 18 đến 26 phần trăm, nghĩa là giàu citral hơn vỏ rất nhiều. Mùi xanh, chua, gần lá hơn quả. Citral cũng là lý do lá chanh có giới hạn trên da thấp, 0,6 phần trăm, vì nguy cơ mẫn cảm.
Nồng độ thấp và thời gian ngắn
Limonene là một monoterpene, phân tử nhỏ, nhẹ, bay hơi nhanh. Trong một chai cologne, phần lớn khối lượng tinh dầu là những phân tử như vậy. Chúng thuộc về tầng đầu, phần mùi nhận ra trong vài phút đầu.
Nồng độ làm phần còn lại. Eau de Cologne theo nghĩa nồng độ thường chỉ có khoảng 2 đến 5 phần trăm tinh chất trong cồn; eau de toilette khoảng 5 đến 15 phần trăm. Ít tinh chất, lại toàn phân tử nhẹ, nên mùi tỏa rộng lúc đầu rồi mỏng đi rõ rệt. Bài Cùng một mùi, bốn độ đậm đi kỹ hơn vào các bậc nồng độ này.
Các chai cam chanh hiện đại giải quyết chuyện ngắn ngủi bằng phân tử tổng hợp: xạ hương tổng hợp và Hedione giữ cảm giác tươi trên da được vài giờ, dài hơn đáng kể so với cologne cổ điển. Cologne cổ điển thì không giải quyết. Nó chấp nhận.
Đó là một cách thiết kế, không phải một lỗi. Một mùi nhẹ, sáng, rồi mất đi là đúng như công thức định làm. Kim tự tháp mùi chia ba tầng đầu, giữa, đáy là một mô hình đơn giản hoá; với cologne, tầng đầu gần như là toàn bộ câu chuyện, và tầng đáy chỉ đủ để đuôi mùi không đứt đột ngột.
Blend cologne của Lê Mai
Một cologne tự pha bắt đầu từ cân đo, không từ cảm hứng. Blend dưới đây dùng sáu tinh dầu có trang riêng trong thư viện Lê Mai, pha ở 5 phần trăm trong cồn pha nước hoa, tức mức cao của khoảng nồng độ eau de Cologne. Chai 30 ml, tổng 30 giọt tinh dầu.
Cấu trúc đọc từ trên xuống. Cam hương FCF là thân chính, một phần ba blend. Chanh vàng ép lạnh cho cạnh sắc. Neroli giữ phần giữa. Hương thảo cineole kéo một đường thảo mộc sạch. Hai giọt lá chanh thêm vệt citral xanh. Tuyết tùng Atlas làm một phần đáy mỏng, khô, đủ để đuôi mùi không rơi thẳng xuống.
Neroli và lá chanh trong blend có ở Lê Mai: Tinh dầu Hoa Cam, cất từ hoa cây cam đắng, và Tinh dầu Lá Chanh, cất từ lá Citrus limon. Cam hương, như đoạn cuối bài nói, phải là bản FCF.
Trên que thử, blend đi qua ba đoạn. Vài phút đầu là vỏ chanh và cam hương, sáng, hơi chua, có vệt lá xanh của citral. Sau đó hoa cam lộ ra, mềm hơn, và hương thảo nổi lên như một đường kẻ mảnh bên cạnh. Cuối cùng còn lại tuyết tùng khô và một chút linalool của neroli, rất nhẹ, gần như chỉ là vết. Không đoạn nào kéo dài; đó là đặc tính của cấu trúc, không phải của riêng blend này.
Sau khi nhỏ đủ giọt vào cồn, chai nên được đậy kín và để nghỉ trước khi dùng; theo thuật ngữ, giai đoạn này gọi là ủ, thường vài ngày đến vài tuần, để mùi ổn định và liền lạc hơn.
| Tinh dầu | Giọt | Tỉ lệ trong blend |
|---|---|---|
| Cam hương FCF | 10 | 33% |
| Chanh vàng ép lạnh | 6 | 20% |
| Neroli (hoa cam đắng) | 5 | 17% |
| Hương thảo (cineole CT) | 4 | 13% |
| Tuyết tùng Atlas | 3 | 10% |
| Lá chanh vàng | 2 | 7% |
Kiểm tra trên thành phẩm 5 phần trăm: chanh vàng ép lạnh 20 phần trăm của blend thành 1,0 phần trăm trên da, bằng một nửa giới hạn quang độc IFRA 2,0 phần trăm. Đây là tinh dầu quang độc duy nhất; cam hương FCF 1,7 phần trăm, dưới xa mức 16,6 phần trăm.
Tinh dầu sát giới hạn nhất theo tỉ lệ là lá chanh vàng: khoảng 0,33 phần trăm trên da so với mức tối đa 0,6 phần trăm do citral. Không tăng lá chanh quá hai giọt trong chai 30 ml. Neroli, hương thảo cineole và tuyết tùng Atlas không có giới hạn trên da cụ thể trong dữ liệu thư viện ở các mức này; hương thảo cineole không dùng gần mặt trẻ dưới sáu tuổi.
Nếu thay cam hương FCF bằng cam hương ép lạnh thường, giới hạn 0,4 phần trăm và quy tắc cộng gộp với chanh sẽ làm blend vượt mức. Không thay.
Chanh ép và giới hạn quang độc
Furocoumarin là những phân tử nặng, không bay hơi. Chúng không theo hơi nước khi chưng cất, nhưng đi ra cùng dầu khi ép lạnh vỏ. Vì thế chanh chưng cất không quang độc, còn chanh ép lạnh thì có, chủ yếu do bergapten và oxypeucedanin.
Trang quang độc của thư viện ghi mức tối đa IFRA trên da cho từng tinh dầu vỏ: cam hương ép lạnh 0,4 phần trăm, chanh ta ép lạnh 0,7 phần trăm, chanh vàng ép lạnh 2,0 phần trăm. Các giới hạn này áp dụng cho sản phẩm lưu trên da; sản phẩm rửa trôi thường không bị giới hạn. Vượt mức, da cần tránh tia UV trong 12 đến 18 giờ sau khi bôi.
Đó là lý do blend dùng cam hương FCF. Loại này đã được loại bergapten bằng chưng cất phân đoạn; theo ngưỡng bergapten của ủy ban khoa học EU, cam hương FCF có thể dùng tới 16,6 phần trăm trên da. Chanh vàng thì giữ nguyên dạng ép lạnh, vì nét sắc của nó khó thay, nhưng tính kỹ. Khi dùng nhiều tinh dầu quang độc cùng lúc, rủi ro được cộng theo tỉ lệ; ở đây chỉ có một.
Hàm lượng furocoumarin trong chanh ép có thể chênh tới 20 lần giữa các nguồn. Giới hạn IFRA đã tính cho mức đó, nhưng không có nghĩa có thể bỏ qua. Bài Vỏ chanh và ánh nắng đi sâu hơn vào cơ chế của phản ứng này.
Một cologne không cố ở lại.
Nó được dựng để đi qua, và đi qua đúng cách.
Ba thế kỷ sau, công thức vẫn chỉ cần vỏ quả, hoa và một cành lá.