Vỏ cây liễu và cây dương trong bụng một con hải ly. Một khối nâu sẫm cứng lại trên vách đá châu Phi qua hàng nghìn năm. Một mảnh da ngâm dầu vỏ bạch dương để chống nước. Ba vật liệu cho nước hoa mùi da thuộc, trước khi có phân tử nào được đặt tên cho mùi ấy.
Một mùi khói và nhựa
Hương da thuộc trong nước hoa không đến từ da. Da thành phẩm mang mùi của chất thuộc và các lớp xử lý bề mặt, không phải mùi của con vật. Nước hoa dựng lại ấn tượng ấy bằng những vật liệu khác: khói gỗ, nhựa, phenol, và một nét động vật ở dưới cùng.
Hội Nước hoa Pháp xếp họ Da thuộc là họ nhỏ nhất trong bảng phân loại, với ba nhánh: da thuộc, da thuộc hoa và da thuộc thuốc lá. Họ này được mô tả là những bố cục có nốt khô, đôi khi rất khô, nhằm tái hiện mùi đặc trưng của da: khói, gỗ cháy, bạch dương, thuốc lá.
Một bố cục da thuộc thường có ba tầng. Tầng trên là cam chanh và thảo mộc, làm nhẹ một cấu trúc vốn tối. Tầng giữa quyết định hướng đi: hoa như diên vĩ và nhài kéo về phía da thuộc hoa, còn thuốc lá, mật ong, cỏ khô và coumarin kéo về phía da thuộc thuốc lá. Tầng đáy là lõi: dầu hắc ín gỗ cho khói, nhựa styrax và labdanum cho độ ấm, và một nguyên liệu động vật hoặc bản thay thế của nó cho độ sâu.
Trong gần một thế kỷ, nét động vật ấy thường đến từ castoreum. Ở bài này, castoreum khép lại loạt nguyên liệu động vật sau xạ hương hươu và xạ cầy hương, cùng một người họ hàng ít được biết hơn là hyraceum.
Hải ly và castoreum
Hải ly mang hai túi tuyến gọi là túi castor, nằm gần lỗ huyệt và khác với tuyến hậu môn. Dịch tiết trong túi dùng để đánh dấu lãnh thổ. Thành phần của nó đi theo thức ăn: hải ly ăn vỏ cây liễu và cây dương, nên dịch tiết giàu các hợp chất phenol có gốc từ vỏ cây ấy. Mùi da thuộc của castoreum về cơ bản là mùi của vỏ cây đã đi qua một con vật.
Hai nguồn là hải ly Bắc Mỹ, Castor canadensis, và hải ly Á Âu, Castor fiber. Nguyên liệu từ Canada chiếm ưu thế trên thị trường từ lâu; Nga là nguồn thứ hai. IUCN xếp cả hai loài ở mức Ít quan ngại, nhưng nguồn cung gắn với việc bẫy hải ly lấy lông. Mỗi lô castoreum vì thế cần giấy tờ về nguồn gốc và tính hợp pháp.
Túi được phơi khô, rồi ngâm trong cồn để làm cồn ngâm, hoặc chiết bằng dung môi. Cồn ngâm thường được để lâu nhiều tháng; độ gắt giảm dần, nét da thuộc và trái cây khô nổi lên. Mùi được ghi lại là da thuộc, khói hắc ín bạch dương, phenol ấm; khi pha loãng hiện ra vị ngọt của trái cây khô và nét gỗ như vỏ cây. Đậm đặc thì gắt; ở lượng vết, nó làm tròn và ấm một nốt đáy.
Thành phần được ghi nhận gồm acetophenone, axit benzoic, rượu benzyl và các phenol như 4 ethylphenol và catechol. Castoreum không có tên trong chỉ mục tiêu chuẩn IFRA 51, nhưng mọi thành phần bị hạn chế bên trong nó vẫn được tính vào giới hạn của từng loại sản phẩm.
Hyraceum: đá của loài đa man
Đa man đá, Procavia capensis, là một loài thú nhỏ sống theo đàn trong các mỏm đá ở châu Phi và Trung Đông. Các đàn dùng cùng một chỗ bài tiết qua nhiều thế hệ. Chất thải khô lại, bồi lên mặt đá và cứng thành những khối nâu sẫm. Đó là hyraceum, còn gọi là đá châu Phi.
Một số khối đã có tuổi hàng nghìn năm; định tuổi bằng carbon phóng xạ cho kết quả đến khoảng 19.500 năm. Các nhà nghiên cứu dùng các lớp hyraceum để đọc khí hậu cổ, vì mỗi lớp giữ lại phấn hoa và đồng vị của thời điểm nó hình thành. Một vật liệu nước hoa đồng thời là một kho lưu trữ khí hậu.
Việc thu hyraceum lấy những khối cũ, không cần bắt hay giết con vật. IUCN xếp đa man đá ở mức Ít quan ngại. Tại Nam Phi, việc thu gom chịu các quy định bảo tồn cấp tỉnh, cần kiểm tra cho từng lô. Vật liệu được nghiền và ngâm trong cồn, hoặc chiết bằng dung môi. Nó bước vào nước hoa từ đầu thế kỷ 21, như một lựa chọn động vật không cần nuôi nhốt hay giết mổ.
Mùi được mô tả là lên men, da thuộc, thuốc lá, gỗ trầm ẩm; nằm giữa castoreum và xạ cầy hương nhưng khô hơn. Pha loãng hiện ra nét hoa khô và mật ong. Mỗi lô khác nhau theo tuổi và vị trí của khối đá, và dữ liệu hoá học định lượng cho loại dùng trong nước hoa còn ít. Trong công thức, hyraceum thường chỉ dùng ở lượng vết.
Nhựa bạch dương và da Nga
Nhánh thực vật của mùi da thuộc bắt đầu từ vỏ cây bạch dương đem nung. Dầu hắc ín bạch dương, trong thương mại gọi là birch tar, được làm bằng chưng cất khô: vỏ và gỗ bạch dương được nhiệt phân không có nước. Cùng với dầu cade từ cây bách xù Juniperus oxycedrus, đây là loại tinh dầu duy nhất được làm theo cách này. Dầu thô sẫm màu, đặc, mùi khói da thuộc rất rõ.
Cuir de Russie, da Nga, là da thuộc được xử lý bằng dầu vỏ bạch dương, giúp da chống nước và chống mốc, đồng thời mang một mùi khói đặc trưng. Mùi của vật liệu ấy trở thành tên của một kiểu nước hoa. Theo tạp chí Nez, Aimé Guerlain đã có một Cuir de Russie năm 1872. Năm 1919, Ernest Daltroff làm Tabac Blond cho Caron, kết da thuộc với thuốc lá và hoa; Nez coi đây là nước hoa thực sự mở ra họ Da thuộc.
Nhiệt phân gỗ tạo ra khói, nhưng cũng tạo ra các hydrocarbon thơm đa vòng như benzo[a]pyrene. IFRA cấm dùng dầu hắc ín bạch dương thô làm nguyên liệu hương. Chỉ dầu đã tinh chế được phép, và tổng lượng các chất đánh dấu benzo[a]pyrene và 1,2 benzanthracene trong thành phẩm không được vượt 1 ppb.
Phenol là nguồn mùi khói trong dầu hắc ín: guaiacol, cresol, creosol. Creosol, một thành phần của hắc ín gỗ, có mùi khói, hơi ngọt như vani cháy và chịu tiêu chuẩn hạn chế của IFRA. Những phân tử này cũng là cây cầu nối sang phần tiếp theo, vì chúng xuất hiện lại trong các bản castoreum tổng hợp.
Bản thay thế tổng hợp
Castoreum dễ tái tạo hơn xạ hương hay xạ cầy hương. Lý do nằm ở hoá học: hồ sơ mùi của nó chủ yếu là phenol và da thuộc, những phân tử nhỏ, đã biết rõ và có thể làm được trong phòng thí nghiệm. Một bản castoreum thay thế thường dựng trên 4 ethylphenol, 4 ethylguaiacol, creosol và các dẫn xuất cresol, cùng acetophenone cho một nét hoa ngọt.
4 ethylguaiacol hình thành khi lignin trong gỗ bị nhiệt phân, và cũng góp phần vào mùi khói của thực phẩm hun khói. Mùi của nó là khói, đinh hương, thịt xông khói, với một chạm da thuộc. Isobutyl quinoline, dùng ở lượng vết, thêm một tông da thuộc khô, xanh và đắng, với nét đất và rễ. Nhựa bạch dương và cade đã tinh chế, labdanum và styrax là những nguyên liệu thực vật thường đi cùng.
Mùi của bản thay thế được mô tả là da thuộc, khói gỗ, phenol ấm, chút trái cây khô, vỏ cây, hắc ín bạch dương; khô hơn và sạch hơn castoreum thật, ít nét động vật hơn. Một bản tái tạo không có tiêu chuẩn IFRA riêng; mỗi thành phần chịu quy định riêng. p cresol bị IFRA hạn chế từ năm 2023, creosol từ năm 2020.
Nhu cầu về mùi ổn định giữa các lô, về giá, và về giấy tờ nguồn gốc đã khiến phần lớn nhà sản xuất nước hoa chuyển sang bản tái tạo. Ở liều cao, các bản này trở nên gắt, khói và mùi thuốc; phenol có ngưỡng mùi thấp và bám lâu trên que thử, nên cần đánh giá ở dạng pha loãng và ngửi lại sau vài giờ.
Da thuộc không cần con vật
Năm 1944, Germaine Cellier làm Bandit cho Robert Piguet, dùng isobutyl quinoline ở liều rất cao. Một phân tử tổng hợp, đắng và khô, đứng ở trung tâm của một trong những nước hoa da thuộc được nhắc đến nhiều nhất. Từ đó, hương da thuộc trong nước hoa không còn phụ thuộc vào con vật.
Một bố cục da thuộc chỉ dùng nguyên liệu thực vật cần một nguồn khói và một nguồn nhựa. Hắc ín bạch dương hoặc cade đã tinh chế cho khói; styrax và labdanum cho nhựa ấm. Dầu hắc ín phải dùng rất thấp, vì mùi của chúng lấn át mọi thứ và chịu giới hạn của IFRA. Diên vĩ và nhài kéo cấu trúc về phía da thuộc hoa; cỏ lưỡi hươu, tonka và cỏ khô kéo về phía da thuộc thuốc lá. Nét động vật ấm có thể được thay một phần bằng hạt ambrette và labdanum.
Có một khoảng trống. Vị đắng của isobutyl quinoline không có tương đương trong tinh dầu; cỏ hương bài và rêu sồi ít atranol chỉ gợi được một phần. Da thuộc hoàn toàn từ thực vật vì thế mềm hơn, ấm hơn, ít cạnh sắc hơn bản có phân tử tổng hợp. Cách dựng một bố cục như vậy từ tinh dầu được bàn trong bài da thuộc: khói, trà đen và gỗ.
Castoreum đã từng là vỏ cây đi qua một con vật. Hôm nay, mùi ấy có thể đến từ gỗ nung, từ phòng thí nghiệm, hoặc từ nhựa của một cây bụi Địa Trung Hải. Mùi vẫn là da thuộc. Con đường thì khác.
Vỏ cây, khói, một khối đá cũ.
Mùi da thuộc chưa bao giờ là mùi của da.
Nó là mùi của những gì đã chạm vào da.