Một đôi găng tay da, một bộ yên ngựa, một mảnh vỏ bạch dương cháy dở. Mùi da thuộc trong nước hoa không lấy từ da. Nó được dựng lại từ khói, nhựa, gỗ và vị chát. Bài này tháo hương da thuộc ra từng phần, rồi dựng một phiên bản chỉ bằng thực vật, với trà đen, pơ mu và mộc dược.
Găng tay và yên ngựa
Da thành phẩm có mùi của chất thuộc và lớp xử lý bề mặt, không phải mùi của con vật. Da bò sống gần như không có mùi dễ chịu; mùi da mà người ta nhận ra trên một chiếc túi mới là mùi của tannin, dầu, khói và nhựa đã ngấm vào sợi da trong quá trình thuộc.
Ở Pháp, nghề làm găng tay thơm gắn nghề thuộc da với nghề nước hoa trong nhiều thế kỷ. Da được tẩm hương để che mùi của chính nó, và dần dần mùi da trở thành một phần của mùi găng tay thơm. Trang thư viện về Grasse ghi lại lịch sử này.
Trong phân loại của hội thợ nước hoa Pháp SFP, họ Da thuộc, leather trong tiếng Anh, mang mã G, là họ nhỏ nhất với ba nhánh. SFP mô tả đây là những mùi có nốt khô, đôi khi rất khô, nhằm tái tạo mùi đặc trưng của da: khói, gỗ cháy, bạch dương, thuốc lá. Hệ phân loại của Michael Edwards thì không có họ da riêng; da chỉ là một sắc thái.
Cấu trúc của một mùi da có ba tầng. Tầng trên thường là cam chanh và thảo mộc: cam hương, cam, xô thơm, đôi khi aldehyde, để làm nhẹ một cấu trúc vốn tối. Tầng giữa quyết định da nghiêng về hướng nào, hoa hay thuốc lá. Tầng đáy là lõi: dầu nhựa gỗ cho khói, styrax và labdanum cho nhựa ấm, quinoline cho vị đắng, thêm hương bài, hoắc hương, rêu sồi.
Nhựa bạch dương và cade
Vỏ và gỗ bạch dương đun trong bình kín, không nước, không hơi nước. Gỗ không cháy thành lửa mà bị nhiệt phân, và thứ chảy ra là một chất lỏng sẫm, sánh, mùi khói hắc. Đó là tinh dầu nhựa bạch dương. Cùng với dầu cade, đây là hai tinh dầu duy nhất được làm bằng phương pháp chưng khô này.
Da Nga, cuir de Russie, là loại da được xử lý bằng dầu vỏ bạch dương. Lớp dầu làm da chống nước, chống mốc và cho nó một mùi khói đặc trưng. Theo tạp chí Nez, Aimé Guerlain đã có một chai Cuir de Russie năm 1872. Chanel có Cuir de Russie của Ernest Beaux, thường ghi năm 1924; một số nguồn ghi 1927.
Mùi khói của nhựa bạch dương đến từ phenol: cresol và guaiacol là thành phần chính. Dầu cade đến từ cây bách xù gai Juniperus oxycedrus, cũng chưng khô, với delta cadinene là thành phần chính, mùi khói gỗ tròn hơn.
Chưng khô sinh ra hydrocarbon thơm đa vòng, PAH, trong đó có benzo[a]pyrene. Vì vậy IFRA cấm dùng dầu bạch dương thô và khuyến cáo không dùng dầu cade thô; chỉ bản đã tinh chế được phép, và tổng benzo[a]pyrene cùng 1,2 benzanthracene trong sản phẩm cuối không vượt 1 ppb. Theo trang thư viện, dầu cade tinh chế vẫn có thể chứa benzo[a]pyrene tới 20 ppb, nên chỉ dùng ở mức vết.
Quinoline và mùi da tổng hợp
Một giọt isobutyl quinoline đủ làm cả phòng thí nghiệm mang mùi da. Phân tử này mạnh đến mức thường được bán và dùng ở dạng pha loãng. Mùi của nó là da khô, xanh, có nét đất và rễ cây, hơi đắng.
Isobutyl quinoline là nguyên liệu kinh điển của accord da thuộc thế kỷ 20. Năm 1944, Germaine Cellier sáng tác Bandit cho Robert Piguet và dùng phân tử này ở liều rất cao. Bandit thường được mô tả là chypre da đầu tiên, và cũng hay được nhắc trong họ Da thuộc; ranh giới giữa hai nhóm này không cố định.
Về quy định, trang thư viện ghi isobutyl quinoline không có tiêu chuẩn IFRA riêng và không có tên riêng trong danh sách chất gây dị ứng mở rộng của EU. Quinoline gốc, một phân tử khác, thì bị IFRA cấm từ năm 2010.
Vị đắng của isobutyl quinoline không có bản tương đương trong tinh dầu. Trang thư viện về họ Da thuộc ghi rằng hương bài và rêu sồi ít atranol chỉ gợi được một phần. Một accord da thuộc chỉ bằng thực vật vì thế mềm hơn, ít đắng hơn, và phải tìm độ khô ở chỗ khác.
Trà đen: chát và khói
Lá trà đen đã oxy hóa hoàn toàn và sấy khô có một mùi mà lá tươi không có: mùi khô, hơi khói, hơi chát, gần mùi da cũ. Trong một accord da thuộc, vị chát đó thay cho phần tannin của chất thuộc da.
Mùi trà trong tinh dầu lại là một vật liệu khó dùng. Theo trang thư viện, chiết xuất lá trà Camellia sinensis gây nhạy ứng da ở nồng độ rất thấp, 0,001 phần trăm trong thử nghiệm trên chuột lang, và IFRA giới hạn ở 0,2 phần trăm trên da cho kem, dầu, lotion cơ thể. Trà vì thế chỉ có thể là một vết trong blend, không phải trục.
Phần khô và gỗ phải đến từ chỗ khác. Pơ mu, Fokienia hodginsii, cho một mùi gỗ khô, hơi ngọt, chứa nerolidol từ 30 đến 45 phần trăm và fokienol từ 20 đến 35 phần trăm. Trắc bách diệp, tên Lê Mai dùng cho tinh dầu bách Cupressus sempervirens, cho một mùi nhựa thông xanh và khô. Hai loại gỗ này đứng ở chỗ mà bạch dương đứng trong một accord da cổ điển, nhưng không mang khói.
Pơ mu cũng có giới hạn riêng, không phải về da mà về nguồn. Trang thư viện ghi Fokienia hodginsii là cây quý hiếm ở Việt Nam, Lào và nam Trung Quốc, và tinh dầu chỉ nên lấy từ nhà cung cấp có chứng nhận nguồn gốc. Tinh dầu được chưng cất từ gỗ và mùn cưa. Bài về pơ mu kể chi tiết hơn về loài cây này.
Mộc dược cho nhựa: mùi ấm, hơi đắng, balsam, gỗ. Labdanum, nhựa từ lá cây Cistus ladanifer ở Tây Ban Nha, cho phần da ấm mà trang thư viện mô tả trong tầng đáy của họ này. Xô thơm, mà Lê Mai gọi là đơn sâm, làm tầng trên khô và thảo mộc.
Blend da thuộc của Lê Mai
Chín mươi giọt, một chai 30 ml. Blend này được tính cho chai lớn hơn thường lệ vì một lý do cụ thể: trà và dầu cade chỉ được dùng ở mức một giọt, và một giọt trong chai 10 ml đã vượt giới hạn của trà.
Pơ mu chiếm phần lớn nhất, gần một phần ba blend, làm nền gỗ khô. Trắc bách diệp và mộc dược mỗi loại một phần năm, một bên xanh và nhựa thông, một bên ấm và đắng. Labdanum thêm phần da ấm. Đơn sâm và tiêu hồng giữ tầng trên, khô và hơi cay. Một giọt trà đen cho vị chát, một giọt cade tinh chế cho vệt khói.
Ba tinh dầu làm nền cho blend có ở Lê Mai: Tinh dầu Pơ Mu, Tinh dầu Trắc Bách Diệp, Cupressus sempervirens, và Tinh dầu Mộc Hương, tức mộc dược Commiphora myrrha.
Độ đậm là 15 phần trăm tinh dầu trong cồn nước hoa: 4,5 ml tinh dầu trong 30 ml, khoảng 90 giọt. Tính theo tỉ lệ, mỗi giọt tương đương khoảng 0,17 phần trăm trên da.
Trên que thử, tiêu hồng và đơn sâm mở ra trước, khô và sáng, với vệt khói mờ của cade ngay bên dưới. Sau một giờ, pơ mu và trắc bách diệp chiếm chỗ, gỗ khô, hơi nhựa thông. Đến tối, còn lại mộc dược và labdanum, ấm, hơi đắng, gần mùi mặt trong của một chiếc ví da cũ. Vị chát của trà khó nhận ra riêng, nhưng làm cả blend khô hơn.
| Tinh dầu | Giọt | Tỉ lệ trong blend |
|---|---|---|
| Pơ mu | 27 | 30% |
| Trắc bách diệp (bách) | 18 | 20% |
| Mộc dược | 18 | 20% |
| Labdanum | 14 | 16% |
| Đơn sâm (xô thơm clary) | 8 | 9% |
| Tiêu hồng | 3 | 3% |
| Trà đen | 1 | 1% |
| Cade tinh chế | 1 | 1% |
Tinh dầu giới hạn là trà: trang lá trà ghi giới hạn IFRA 0,2 phần trăm trên da. Trong chai 30 ml ở 15 phần trăm, một giọt trà cho khoảng 0,17 phần trăm, vừa dưới giới hạn. Đây là lý do blend dùng chai 30 ml; trong chai 10 ml, một giọt đã là 0,5 phần trăm. Không tăng trà.
Cade chỉ dùng bản tinh chế. Theo thư viện, cade tinh chế có thể chứa benzo[a]pyrene tới 20 ppb; ở 0,17 phần trăm trong sản phẩm, phần đóng góp ước tính khoảng 0,03 ppb, dưới ngưỡng 1 ppb của IFRA. Cần phiếu kiểm nghiệm của nhà cung cấp để xác nhận. Pơ mu khoảng 4,5 phần trăm trên da, trắc bách diệp và mộc dược khoảng 3 phần trăm, labdanum khoảng 2,3 phần trăm; các trang thư viện không ghi giới hạn da cụ thể cho bốn loại này.
Mộc dược chống chỉ định tuyệt đối trong thai kỳ và cho con bú, theo mọi đường dùng; blend này không dùng trong các trường hợp đó. Tiêu hồng cùng họ với điều và xoài, có thể gây phản ứng ở người dị ứng với họ này; ở đây khoảng 0,5 phần trăm. Thử trên một vùng da nhỏ trước khi dùng rộng.
Da thuộc mềm và da thuộc khói
Hai chiếc túi da đặt cạnh nhau có thể có hai mùi khác hẳn. Một chiếc da lộn mềm, gần mùi phấn và hoa. Một chiếc da thuộc dày, mùi khói và nhựa. Họ Da thuộc trong nước hoa cũng chia theo hai hướng đó.
SFP chia họ này thành ba nhánh: G1 Da thuộc, G2 Da hoa và G3 Da thuốc lá. Hoa như diên vĩ, nhài, ngọc lan tây, cẩm chướng và violet làm da mềm đi, dẫn về nhánh G2. Thuốc lá, mật ong, cỏ khô và coumarin dẫn về nhánh G3. Nghệ tây thêm một sắc thái da khô, hơi kim loại.
Blend ở trên nằm gần nhánh G1, nhưng không có khói đậm của bạch dương. Muốn dịch về da mềm, có thể bớt cade và thêm một chút hoa; muốn dịch về da khói, cade là lựa chọn, nhưng chỉ trong giới hạn PAH đã tính. Bài về castoreum kể phần động vật của mùi da, phần mà blend này thay bằng labdanum.
Tabac Blond của Caron năm 1919, do Ernest Daltroff sáng tác, đặt da, thuốc lá và hoa vào cùng một chai; tạp chí Nez xem đây là chai thật sự mở ra họ Da thuộc. Knize Ten, nước hoa của nhà may Knize ở Vienna, ra đời năm 1924. Hơn một thế kỷ sau, cấu trúc đó vẫn đứng trên cùng mấy trụ: khói, nhựa, gỗ, và một thứ gì đó chát.
Một mùi da không cần đến da.
Chỉ cần gỗ, nhựa, một vệt khói, và thời gian để chúng ngấm vào nhau.