Vỏ cam hương ép lạnh ở Calabria, cánh hoa hồng hái tay ở Bulgaria, một lớp địa y trên vỏ cây sồi. Chypre là họ hương có cấu trúc rõ nhất trong nghề hương, và bài này dựng lại cấu trúc đó bằng tinh dầu, kèm một blend của Lê Mai đã tính theo giới hạn IFRA.
Ba chất và một hòn đảo
Chypre là tên tiếng Pháp của đảo Síp. Trong phân loại của Société Française des Parfumeurs, họ Chypre mang mã D, gồm những mùi hương dựng chủ yếu trên ba nguyên liệu: rêu sồi, labdanum từ cây cistus và hoắc hương. Phía trên thường có cam hương. Ở giữa thường có hoa hồng và hoa nhài.
Tên của họ đến từ một chai cụ thể. François Coty phát hành Chypre năm 1917, với cam hương ở đầu, hoa hồng và hoa nhài ở giữa, rêu sồi, labdanum và hoắc hương ở đáy. Chữ Chypre đã có trong nghề hương từ nhiều thế kỷ trước, gắn với những chế phẩm như Poudre de Chypre, một loại bột thơm dựa trên rêu sồi, nhưng chỉ sau năm 1917 mới thành tên của một cấu trúc. Công thức gốc hiện được Osmothèque ở Versailles lưu giữ.
Dấu hiệu nhận diện của Chypre là một sự tương phản: vị chua sáng của vỏ cam ở trên, nền ẩm, đắng, hơi khói của rêu sồi ở dưới. Hai đầu này không hoà vào nhau như một accord hai chất. Chúng được giữ tách biệt, và tầng hoa ở giữa làm cầu nối.
Từ bộ khung đó, họ Chypre tách thành bảy nhánh theo SFP: thêm trái cây như Mitsouko năm 1919, thêm da thuộc, thêm mùi xanh của galbanum, thêm thảo mộc, thêm aldehyde. Cả bảy nhánh vẫn đứng trên cùng một trục cam, hoa, rêu.
Cam hương ở tầng trên
Cam hương là một loài cam chanh gốc Calabria, miền nam nước Ý. Quả nhỏ, vỏ dày, không dùng để ăn. Tinh dầu được ép lạnh từ vỏ, không dùng nhiệt. Thành phần chính là limonene, linalyl acetate và linalool; cặp este và rượu này cho cam hương mùi chua nhẹ, hơi hoa, khác với cam ngọt gần như toàn limonene.
Vỏ cam hương còn chứa furocoumarin, chủ yếu là bergapten. Khi tinh dầu thấm vào da rồi gặp tia UV, bergapten gây phản ứng nhạy sáng. Thư viện ghi mức tối đa 0.4 phần trăm cho cam hương ép lạnh trong sản phẩm lưu trên da có phơi nắng, và EU giới hạn bergapten ở 15 ppm trong mỹ phẩm lưu trên da.
Cam hương FCF là bản đã loại bergapten và các furocoumarin khác bằng chưng cất phân đoạn hoặc lọc hấp phụ. Thư viện ghi bản FCF không gây nhạy sáng, và có thể dùng đến 16.6 phần trăm trên da theo ngưỡng bergapten của SCCNFP. Đổi lại, mùi FCF nhẹ hơn cam hương ép lạnh; một phần nét đặc trưng mất đi cùng furocoumarin.
Trên que thử, tầng này rời đi sớm nhất. Bảng bay hơi của thư viện chỉ có số liệu cho cam hương đã giảm bergapten: khoảng 8 giờ. Trong một Chypre, tầng cam không cần ở lâu. Nó chỉ cần đủ sáng ở phần mở để tạo tương phản với tầng đáy.
Hoa hồng ở giữa
Tầng giữa của Chypre cổ điển là hoa hồng và hoa nhài. Tầng hoa không đứng riêng; nó nối phần đầu sáng với phần đáy tối. Nếu tầng này quá mỏng, cam và rêu đứng cạnh nhau mà không có gì chuyển tiếp. Nếu quá dày, Chypre trở thành một mùi hoa có nền rêu.
Hoa hồng Damask cho tầng này mùi hoa hồng ngọt, sâu, với citronellol và geraniol là hai rượu chính. Nhưng hoa hồng cũng mang methyleugenol, từ 0.5 đến 3.3 phần trăm. Thư viện ghi giới hạn IFRA cho methyleugenol là 0.02 phần trăm trong nước hoa và 0.0004 phần trăm trong lotion toàn thân. Với nước hoa, hoa hồng dừng ở khoảng 0.6 phần trăm thành phẩm.
Phong lữ là cách giữ tầng hoa khi hoa hồng phải ít. Tinh dầu phong lữ có citronellol 19 đến 48 phần trăm và geraniol 7 đến 30 phần trăm, cùng hai phân tử chính với hoa hồng. Bảng thay thế của thư viện xếp phong lữ là chất thay thế phổ biến cho hoa hồng vì lý do đó. Phong lữ có mức tối đa trên da 17.5 phần trăm, tính theo geraniol.
Trong blend của bài này, hoa hồng chỉ chiếm một giọt, phong lữ chiếm bốn. Hoa hồng cho độ sâu; phong lữ cho khối lượng. Accord hoa hồng và hoắc hương từng được dựng trong khoá pha hương, và bài về cặp hoa hồng, hoắc hương đi sâu hơn vào lịch sử của cặp này.
Nền đất: rêu sồi và hoắc hương
Rêu sồi là địa y Evernia prunastri mọc trên vỏ cây sồi, thu hái chủ yếu ở vùng Balkan và Maroc. Mùi của nó ẩm, đất, hơi mặn, có sắc thái như mực. Đây là nguyên liệu làm nên tên tuổi của họ Chypre, và cũng là nguyên liệu bị quy định chặt nhất trong họ.
Rêu sồi chứa atranol và chloroatranol, hai chất gây mẫn cảm da mạnh. Quy chế (EU) 2017/1410 đưa hai chất này vào danh sách cấm trong mỹ phẩm; từ ngày 23 tháng 8 năm 2019 sản phẩm mới chứa chúng không được đưa ra thị trường EU. Tiêu chuẩn IFRA yêu cầu mỗi chất dưới 100 ppm trong chiết xuất rêu sồi, và giới hạn chiết xuất ở 0.1 phần trăm trong nước hoa. Rêu sồi dùng hiện nay là loại đã giảm atranol, mùi nhẹ hơn và ít sắc mực hơn loại cũ.
Hoắc hương gánh phần lớn tầng đáy trong Chypre hiện đại. Thư viện mô tả mùi gỗ, đất, ấm, sâu, balsam, có vệt long não mờ khi còn mới và mềm hơn khi để lâu. Hoắc hương không có giới hạn nồng độ riêng của IFRA. Từ Quy chế (EU) 2023/1545, tinh dầu hoắc hương và tinh dầu cam hương cùng nằm trong danh sách chất gây dị ứng hương mở rộng phải ghi nhãn; sản phẩm mới đưa ra thị trường EU sau ngày 31 tháng 7 năm 2026 phải tuân thủ.
Trang họ Chypre của thư viện ghi rằng sau năm 2000, nhiều công thức giảm mạnh rêu sồi và dựa nhiều hơn vào hoắc hương, gỗ và hương tổng hợp. Giới nghề thường gọi nhóm này là Chypre hiện đại. Bài về rêu sồi kể chi tiết hơn về lớp địa y này và các quy định quanh nó.
Blend chypre của Lê Mai
Blend dưới đây dựng cấu trúc Chypre chỉ từ tinh dầu có trang trong thư viện, không dùng rêu sồi. Dạng thành phẩm là nước hoa cồn, 10 ml, 15 phần trăm tinh dầu trong cồn nước hoa, tức 30 giọt tinh dầu. Đây là mức eau de parfum theo quy ước của ngành, và giới hạn áp dụng là giới hạn cho nước hoa, nhóm 4 của IFRA.
Tầng trên là cam hương FCF, chín giọt, gần một phần ba hỗn hợp. Tầng giữa là một giọt hoa hồng Damask và bốn giọt phong lữ. Đơn sâm, bốn giọt, đứng giữa tầng giữa và tầng đáy: linalyl acetate nối với cam hương ở trên, sclareol đi xuống nền. Tầng đáy là chín giọt hoắc hương và ba giọt hoàng đàn.
Trên que thử, cấu trúc này mở bằng vỏ cam chua nhẹ, chuyển sang hoa hồng và phong lữ, rồi để lại một nền đất và gỗ khô trong nhiều ngày. Tương phản của Chypre nằm ở khoảng cách giữa giờ đầu và ngày thứ hai. Hỗn hợp nên được ủ vài tuần trong chai tối trước khi đánh giá lần cuối.
Chypre không rêu sồi · Lê Mai10 ml, 15% trong cồn nước hoa · 30 giọt tinh dầu
Nhóm IFRA 4 (nước hoa). Tỉ lệ trong thành phẩm bằng tỉ lệ trong blend nhân 15 phần trăm: cam hương FCF 4.5%, hoa hồng khoảng 0.5%, phong lữ và đơn sâm mỗi chất khoảng 2%, hoắc hương 4.5%, hoàng đàn 1.5%. Tỉ lệ làm tròn nên tổng hiển thị là 99.9%.
Chất giới hạn là hoa hồng Damask. Mức tối đa trên da 0.6%; ở khoảng 0.5%, methyleugenol (tối đa 3.3% trong tinh dầu) là khoảng 0.017% thành phẩm, dưới giới hạn IFRA 0.02% cho nước hoa. Không dùng blend này ở dạng lotion hay dầu thoa toàn thân, nơi giới hạn methyleugenol là 0.0004%.
Cam hương FCF dưới mức 16.6% và không gây nhạy sáng. Phong lữ dưới 17.5%; tổng geraniol từ phong lữ, hoa hồng và đơn sâm dưới 0.8%, xa giới hạn 5.3%. Hoắc hương không có giới hạn IFRA riêng. Hoàng đàn không có mức tối đa ghi trong thư viện; giữ ở 1.5% vì nguy cơ mẫn cảm được ghi là trung bình. Không dùng rêu sồi.
Chypre khi thiếu rêu sồi
Theo trang họ Chypre của thư viện, tầng đáy của một Chypre cần ba vai trò: một chất ẩm và đắng, một chất ấm và nhựa, một chất đất và gỗ. Rêu sồi giữ vai trò thứ nhất, labdanum vai trò thứ hai, hoắc hương vai trò thứ ba. Khi bỏ rêu sồi, vai trò thứ nhất phải được chia cho các chất còn lại.
Trong blend này, hoắc hương gánh phần đất. Đơn sâm mang sclareol, một phân tử được mô tả là ấm, balsam, thoáng xạ, và trang Chypre ghi đơn sâm thêm một nét hổ phách khô cho tầng đáy. Hoàng đàn thêm gỗ khô. Không chất nào trong ba chất này có mùi mực và mặn của rêu sồi; blend dựng lại cảm giác đất và khô, không dựng lại chính rêu sồi.
Bảng thay thế của thư viện đưa một hướng khác: hoắc hương và vetiver cùng labdanum để gợi lại cảm giác rêu của Chypre. Đó là một biến thể có thể thử bằng cách thay hoàng đàn bằng vetiver, hoặc thêm một phần labdanum. Mỗi thay đổi cần một que thử đối chứng và một lần kiểm giới hạn mới.
Rêu sồi loại đã giảm atranol vẫn dùng được trong nước hoa ở mức rất thấp, dưới 0.1 phần trăm thành phẩm theo IFRA. Với 10 ml, đó là chưa tới một giọt; thực tế cần pha loãng trước khi đong. Blend của Lê Mai chọn không dùng, để cấu trúc đứng được trên những chai có sẵn trong tủ.
Chypre là một khoảng cách, giữa vỏ cam và mặt đất.
Rêu sồi rời đi, cấu trúc ở lại.
Thứ còn lại trên que thử sau hai ngày mới là tên của họ hương này.
Bergamot peel pressed in Calabria, rose petals picked by hand in Bulgaria, a lichen on oak bark. Chypre is the most clearly structured family in perfumery, and this piece rebuilds that structure with essential oils, with a Lê Mai blend checked against IFRA limits.
Three materials and an island
Chypre is the French name for Cyprus. In the classification of the Société Française des Parfumeurs, the Chypre family carries the code D and groups compositions built mainly on three materials: oakmoss, labdanum from the cistus shrub, and patchouli. Bergamot usually sits above them. Rose and jasmine usually sit in the middle.
The family is named after one bottle. François Coty released Chypre in 1917, with bergamot at the top, rose and jasmine in the heart, oakmoss, labdanum and patchouli in the base. The word Chypre had circulated in perfumery for centuries, attached to preparations such as Poudre de Chypre, a scented powder based on oakmoss, but only after 1917 did it become the name of a structure. The original formula is kept by the Osmothèque in Versailles.
The identifying mark of Chypre is a contrast: the bright sourness of citrus peel above, the damp, bitter, faintly smoky oakmoss below. The two ends do not merge like a two material accord. They are held apart, and the floral tier in the middle forms the bridge.
From that frame the Chypre family split into seven SFP subfamilies: with fruit, as in Mitsouko of 1919, with leather, with the green note of galbanum, with aromatic herbs, with aldehydes. All seven still stand on the same axis of citrus, flower, moss.
Bergamot at the top
Bergamot is a citrus native to Calabria in southern Italy. The fruit is small, thick skinned and inedible. The oil is cold pressed from the peel with no heat. Its main constituents are limonene, linalyl acetate and linalool; the ester and alcohol pair gives bergamot a lightly sour, slightly floral scent, unlike sweet orange, which is almost entirely limonene.
Bergamot peel also contains furocoumarins, mainly bergapten. When the oil penetrates skin that is then exposed to UV, bergapten causes a phototoxic reaction. The library gives a maximum of 0.4 percent for cold pressed bergamot in leave-on products exposed to sun, and the EU caps bergapten at 15 ppm in leave-on cosmetics.
Bergamot FCF is the grade with bergapten and other furocoumarins removed by fractional distillation or adsorptive filtration. The library notes that FCF is not phototoxic and can be used up to 16.6 percent on skin under the SCCNFP bergapten threshold. In return, FCF smells lighter than cold pressed bergamot; part of the signature character leaves with the furocoumarins.
On a blotter this tier leaves first. The library's volatility chart has a figure only for bergapten reduced bergamot: about 8 hours. In a Chypre the citrus tier does not need to stay long. It only needs to be bright enough in the opening to set up the contrast with the base.
Rose in the heart
The heart of a classic Chypre is rose and jasmine. The floral tier does not stand alone; it links the bright top to the dark base. If it is too thin, citrus and moss stand side by side with nothing between them. If it is too thick, the Chypre turns into a floral with a mossy ground.
Damask rose gives this tier a sweet, deep rose scent, with citronellol and geraniol as its two main alcohols. But rose also carries methyleugenol, at 0.5 to 3.3 percent. The library gives the IFRA limit for methyleugenol as 0.02 percent in fine fragrance and 0.0004 percent in body lotion. In a perfume, rose stops at about 0.6 percent of the finished product.
Geranium is the way to hold the floral tier when rose must be small. Geranium oil contains citronellol at 19 to 48 percent and geraniol at 7 to 30 percent, the same two main molecules as rose. The library's substitution chart lists geranium as a common alternative to rose for that reason. Geranium has a maximum dermal level of 17.5 percent, based on geraniol.
In this blend rose takes only one drop, geranium four. Rose gives depth; geranium gives volume. The rose and patchouli accord was built in the blending course, and the piece on rose and patchouli goes further into the history of the pair.
The earth base: oakmoss and patchouli
Oakmoss is the lichen Evernia prunastri growing on oak bark, harvested mainly in the Balkans and Morocco. Its scent is damp, earthy, slightly salty, with an inky facet. It is the material that made the Chypre family's name, and the most tightly regulated one in it.
Oakmoss contains atranol and chloroatranol, two strong skin sensitisers. Regulation (EU) 2017/1410 placed both on the list of substances prohibited in cosmetics; from 23 August 2019 new products containing them could not be placed on the EU market. The IFRA Standard requires each below 100 ppm in oakmoss extract and caps the extract at 0.1 percent in fine fragrance. Oakmoss in use today is a low atranol grade, lighter and less inky than older grades.
Patchouli carries most of the base in a modern Chypre. The library describes it as woody, earthy, warm, deep, balsamic, with a faint camphor trace when new and softer with age. Patchouli has no IFRA concentration limit of its own. Under Regulation (EU) 2023/1545, patchouli oil and bergamot oil are both on the expanded list of fragrance allergens that must be labelled; new products placed on the EU market after 31 July 2026 must comply.
The library's Chypre page notes that after 2000 many formulas cut oakmoss sharply and leaned more on patchouli, woods and synthetics. The trade often calls this group modern Chypre. The piece on oakmoss covers this lichen and the rules around it in more detail.
The Lê Mai chypre blend
The blend below builds the Chypre structure only from oils that have a library page, without oakmoss. The finished form is an alcohol perfume, 10 ml, 15 percent oils in perfumer's alcohol, that is 30 drops of oil. This is eau de parfum strength by trade convention, and the relevant limits are those for fine fragrance, IFRA category 4.
The top is bergamot FCF, nine drops, close to a third of the blend. The heart is one drop of damask rose and four of geranium. Clary sage, four drops, sits between heart and base: linalyl acetate links to the bergamot above, sclareol moves down into the ground. The base is nine drops of patchouli and three of cedarwood.
On a blotter this structure opens with lightly sour citrus peel, moves to rose and geranium, then leaves a ground of earth and dry wood for days. The Chypre contrast lies in the distance between the first hour and the second day. The blend should rest for a few weeks in a dark bottle before a final judgement.
Chypre without oakmoss · Lê Mai10 ml, 15% in perfumer's alcohol · 30 drops of oil
IFRA category 4 (fine fragrance). The level in the finished product equals the share in the blend times 15 percent: bergamot FCF 4.5%, rose about 0.5%, geranium and clary sage about 2% each, patchouli 4.5%, cedarwood 1.5%. Shares are rounded, so the displayed total is 99.9%.
The limiting oil is damask rose. Its maximum dermal level is 0.6%; at about 0.5%, methyleugenol (up to 3.3% of the oil) comes to about 0.017% of the product, below the IFRA limit of 0.02% for fine fragrance. Do not use this blend as a lotion or body oil, where the methyleugenol limit is 0.0004%.
Bergamot FCF is below its 16.6% level and is not phototoxic. Geranium is below 17.5%; total geraniol from geranium, rose and clary sage stays under 0.8%, far from the 5.3% limit. Patchouli has no IFRA limit of its own. Cedarwood has no maximum listed in the library; it is kept at 1.5% because its sensitisation risk is recorded as moderate. No oakmoss is used.
Chypre without oakmoss
According to the library's Chypre page, the base of a Chypre needs three roles: something damp and bitter, something warm and resinous, something earthy and woody. Oakmoss takes the first role, labdanum the second, patchouli the third. Without oakmoss, the first role has to be shared among the others.
In this blend patchouli carries the earth. Clary sage carries sclareol, a molecule described as warm, balsamic, lightly musky, and the Chypre page notes that clary sage adds a dry ambery touch to the base. Cedarwood adds dry wood. None of the three has the inky, salty note of oakmoss; the blend rebuilds the impression of earth and dryness, not oakmoss itself.
The library's substitution chart offers another direction: patchouli and vetiver with labdanum to recall the mossy feel of Chypre. That is a variant worth testing, replacing cedarwood with vetiver, or adding a share of labdanum. Each change needs a control blotter and a new limit check.
Low atranol oakmoss can still be used in perfume at very low levels, below 0.1 percent of the finished product under IFRA. In 10 ml that is less than one drop; in practice it has to be diluted before measuring. The Lê Mai blend chooses not to use it, so that the structure stands on bottles already in the cabinet.
Chypre is a distance, between citrus peel and the ground.
Oakmoss has left; the structure remains.
What stays on the blotter after two days is the real name of this family.