Vỏ cam hương ép lạnh ở Calabria, cánh hoa hồng hái tay ở Bulgaria, một lớp địa y trên vỏ cây sồi. Chypre là họ hương có cấu trúc rõ nhất trong nghề hương, và bài này dựng lại cấu trúc đó bằng tinh dầu, kèm một blend của Lê Mai đã tính theo giới hạn IFRA.
Ba chất và một hòn đảo
Chypre là tên tiếng Pháp của đảo Síp. Trong phân loại của Société Française des Parfumeurs, họ Chypre mang mã D, gồm những mùi hương dựng chủ yếu trên ba nguyên liệu: rêu sồi, labdanum từ cây cistus và hoắc hương. Phía trên thường có cam hương. Ở giữa thường có hoa hồng và hoa nhài.
Tên của họ đến từ một chai cụ thể. François Coty phát hành Chypre năm 1917, với cam hương ở đầu, hoa hồng và hoa nhài ở giữa, rêu sồi, labdanum và hoắc hương ở đáy. Chữ Chypre đã có trong nghề hương từ nhiều thế kỷ trước, gắn với những chế phẩm như Poudre de Chypre, một loại bột thơm dựa trên rêu sồi, nhưng chỉ sau năm 1917 mới thành tên của một cấu trúc. Công thức gốc hiện được Osmothèque ở Versailles lưu giữ.
Dấu hiệu nhận diện của Chypre là một sự tương phản: vị chua sáng của vỏ cam ở trên, nền ẩm, đắng, hơi khói của rêu sồi ở dưới. Hai đầu này không hoà vào nhau như một accord hai chất. Chúng được giữ tách biệt, và tầng hoa ở giữa làm cầu nối.
Từ bộ khung đó, họ Chypre tách thành bảy nhánh theo SFP: thêm trái cây như Mitsouko năm 1919, thêm da thuộc, thêm mùi xanh của galbanum, thêm thảo mộc, thêm aldehyde. Cả bảy nhánh vẫn đứng trên cùng một trục cam, hoa, rêu.
Cam hương ở tầng trên
Cam hương là một loài cam chanh gốc Calabria, miền nam nước Ý. Quả nhỏ, vỏ dày, không dùng để ăn. Tinh dầu được ép lạnh từ vỏ, không dùng nhiệt. Thành phần chính là limonene, linalyl acetate và linalool; cặp este và rượu này cho cam hương mùi chua nhẹ, hơi hoa, khác với cam ngọt gần như toàn limonene.
Vỏ cam hương còn chứa furocoumarin, chủ yếu là bergapten. Khi tinh dầu thấm vào da rồi gặp tia UV, bergapten gây phản ứng nhạy sáng. Thư viện ghi mức tối đa 0.4 phần trăm cho cam hương ép lạnh trong sản phẩm lưu trên da có phơi nắng, và EU giới hạn bergapten ở 15 ppm trong mỹ phẩm lưu trên da.
Cam hương FCF là bản đã loại bergapten và các furocoumarin khác bằng chưng cất phân đoạn hoặc lọc hấp phụ. Thư viện ghi bản FCF không gây nhạy sáng, và có thể dùng đến 16.6 phần trăm trên da theo ngưỡng bergapten của SCCNFP. Đổi lại, mùi FCF nhẹ hơn cam hương ép lạnh; một phần nét đặc trưng mất đi cùng furocoumarin.
Trên que thử, tầng này rời đi sớm nhất. Bảng bay hơi của thư viện chỉ có số liệu cho cam hương đã giảm bergapten: khoảng 8 giờ. Trong một Chypre, tầng cam không cần ở lâu. Nó chỉ cần đủ sáng ở phần mở để tạo tương phản với tầng đáy.
Hoa hồng ở giữa
Tầng giữa của Chypre cổ điển là hoa hồng và hoa nhài. Tầng hoa không đứng riêng; nó nối phần đầu sáng với phần đáy tối. Nếu tầng này quá mỏng, cam và rêu đứng cạnh nhau mà không có gì chuyển tiếp. Nếu quá dày, Chypre trở thành một mùi hoa có nền rêu.
Hoa hồng Damask cho tầng này mùi hoa hồng ngọt, sâu, với citronellol và geraniol là hai rượu chính. Nhưng hoa hồng cũng mang methyleugenol, từ 0.5 đến 3.3 phần trăm. Thư viện ghi giới hạn IFRA cho methyleugenol là 0.02 phần trăm trong nước hoa và 0.0004 phần trăm trong lotion toàn thân. Với nước hoa, hoa hồng dừng ở khoảng 0.6 phần trăm thành phẩm.
Phong lữ là cách giữ tầng hoa khi hoa hồng phải ít. Tinh dầu phong lữ có citronellol 19 đến 48 phần trăm và geraniol 7 đến 30 phần trăm, cùng hai phân tử chính với hoa hồng. Bảng thay thế của thư viện xếp phong lữ là chất thay thế phổ biến cho hoa hồng vì lý do đó. Phong lữ có mức tối đa trên da 17.5 phần trăm, tính theo geraniol.
Trong blend của bài này, hoa hồng chỉ chiếm một giọt, phong lữ chiếm bốn. Hoa hồng cho độ sâu; phong lữ cho khối lượng. Accord hoa hồng và hoắc hương từng được dựng trong khoá pha hương, và bài về cặp hoa hồng, hoắc hương đi sâu hơn vào lịch sử của cặp này.
Nền đất: rêu sồi và hoắc hương
Rêu sồi là địa y Evernia prunastri mọc trên vỏ cây sồi, thu hái chủ yếu ở vùng Balkan và Maroc. Mùi của nó ẩm, đất, hơi mặn, có sắc thái như mực. Đây là nguyên liệu làm nên tên tuổi của họ Chypre, và cũng là nguyên liệu bị quy định chặt nhất trong họ.
Rêu sồi chứa atranol và chloroatranol, hai chất gây mẫn cảm da mạnh. Quy chế (EU) 2017/1410 đưa hai chất này vào danh sách cấm trong mỹ phẩm; từ ngày 23 tháng 8 năm 2019 sản phẩm mới chứa chúng không được đưa ra thị trường EU. Tiêu chuẩn IFRA yêu cầu mỗi chất dưới 100 ppm trong chiết xuất rêu sồi, và giới hạn chiết xuất ở 0.1 phần trăm trong nước hoa. Rêu sồi dùng hiện nay là loại đã giảm atranol, mùi nhẹ hơn và ít sắc mực hơn loại cũ.
Hoắc hương gánh phần lớn tầng đáy trong Chypre hiện đại. Thư viện mô tả mùi gỗ, đất, ấm, sâu, balsam, có vệt long não mờ khi còn mới và mềm hơn khi để lâu. Hoắc hương không có giới hạn nồng độ riêng của IFRA. Từ Quy chế (EU) 2023/1545, tinh dầu hoắc hương và tinh dầu cam hương cùng nằm trong danh sách chất gây dị ứng hương mở rộng phải ghi nhãn; sản phẩm mới đưa ra thị trường EU sau ngày 31 tháng 7 năm 2026 phải tuân thủ.
Trang họ Chypre của thư viện ghi rằng sau năm 2000, nhiều công thức giảm mạnh rêu sồi và dựa nhiều hơn vào hoắc hương, gỗ và hương tổng hợp. Giới nghề thường gọi nhóm này là Chypre hiện đại. Bài về rêu sồi kể chi tiết hơn về lớp địa y này và các quy định quanh nó.
Blend chypre của Lê Mai
Blend dưới đây dựng cấu trúc Chypre chỉ từ tinh dầu có trang trong thư viện, không dùng rêu sồi. Dạng thành phẩm là nước hoa cồn, 10 ml, 15 phần trăm tinh dầu trong cồn nước hoa, tức 30 giọt tinh dầu. Đây là mức eau de parfum theo quy ước của ngành, và giới hạn áp dụng là giới hạn cho nước hoa, nhóm 4 của IFRA.
Tầng trên là cam hương FCF, chín giọt, gần một phần ba hỗn hợp. Tầng giữa là một giọt hoa hồng Damask và bốn giọt phong lữ. Đơn sâm, bốn giọt, đứng giữa tầng giữa và tầng đáy: linalyl acetate nối với cam hương ở trên, sclareol đi xuống nền. Tầng đáy là chín giọt hoắc hương và ba giọt hoàng đàn.
Ba tinh dầu ở tầng giữa của blend có ở Lê Mai: Tinh dầu Hoa Hồng I, Rosa damascena, Tinh dầu Phong Lữ và Tinh dầu Đơn Sâm. Cam hương thì cần đúng bản FCF; chai Cam Hương của Lê Mai là bản ép lạnh thường, không dùng thay trong công thức này.
Trên que thử, cấu trúc này mở bằng vỏ cam chua nhẹ, chuyển sang hoa hồng và phong lữ, rồi để lại một nền đất và gỗ khô trong nhiều ngày. Tương phản của Chypre nằm ở khoảng cách giữa giờ đầu và ngày thứ hai. Hỗn hợp nên được ủ vài tuần trong chai tối trước khi đánh giá lần cuối.
| Tinh dầu | Giọt | Tỉ lệ trong blend |
|---|---|---|
| Cam hương FCF | 9 | 30% |
| Hoa hồng Damask | 1 | 3.3% |
| Phong lữ | 4 | 13.3% |
| Đơn sâm | 4 | 13.3% |
| Hoắc hương | 9 | 30% |
| Hoàng đàn | 3 | 10% |
Nhóm IFRA 4 (nước hoa). Tỉ lệ trong thành phẩm bằng tỉ lệ trong blend nhân 15 phần trăm: cam hương FCF 4.5%, hoa hồng khoảng 0.5%, phong lữ và đơn sâm mỗi chất khoảng 2%, hoắc hương 4.5%, hoàng đàn 1.5%. Tỉ lệ làm tròn nên tổng hiển thị là 99.9%.
Chất giới hạn là hoa hồng Damask. Mức tối đa trên da 0.6%; ở khoảng 0.5%, methyleugenol (tối đa 3.3% trong tinh dầu) là khoảng 0.017% thành phẩm, dưới giới hạn IFRA 0.02% cho nước hoa. Không dùng blend này ở dạng lotion hay dầu thoa toàn thân, nơi giới hạn methyleugenol là 0.0004%.
Cam hương FCF dưới mức 16.6% và không gây nhạy sáng. Phong lữ dưới 17.5%; tổng geraniol từ phong lữ, hoa hồng và đơn sâm dưới 0.8%, xa giới hạn 5.3%. Hoắc hương không có giới hạn IFRA riêng. Hoàng đàn không có mức tối đa ghi trong thư viện; giữ ở 1.5% vì nguy cơ mẫn cảm được ghi là trung bình. Không dùng rêu sồi.
Chypre khi thiếu rêu sồi
Theo trang họ Chypre của thư viện, tầng đáy của một Chypre cần ba vai trò: một chất ẩm và đắng, một chất ấm và nhựa, một chất đất và gỗ. Rêu sồi giữ vai trò thứ nhất, labdanum vai trò thứ hai, hoắc hương vai trò thứ ba. Khi bỏ rêu sồi, vai trò thứ nhất phải được chia cho các chất còn lại.
Trong blend này, hoắc hương gánh phần đất. Đơn sâm mang sclareol, một phân tử được mô tả là ấm, balsam, thoáng xạ, và trang Chypre ghi đơn sâm thêm một nét hổ phách khô cho tầng đáy. Hoàng đàn thêm gỗ khô. Không chất nào trong ba chất này có mùi mực và mặn của rêu sồi; blend dựng lại cảm giác đất và khô, không dựng lại chính rêu sồi.
Bảng thay thế của thư viện đưa một hướng khác: hoắc hương và vetiver cùng labdanum để gợi lại cảm giác rêu của Chypre. Đó là một biến thể có thể thử bằng cách thay hoàng đàn bằng vetiver, hoặc thêm một phần labdanum. Mỗi thay đổi cần một que thử đối chứng và một lần kiểm giới hạn mới.
Rêu sồi loại đã giảm atranol vẫn dùng được trong nước hoa ở mức rất thấp, dưới 0.1 phần trăm thành phẩm theo IFRA. Với 10 ml, đó là chưa tới một giọt; thực tế cần pha loãng trước khi đong. Blend của Lê Mai chọn không dùng, để cấu trúc đứng được trên những chai có sẵn trong tủ.
Chypre là một khoảng cách, giữa vỏ cam và mặt đất.
Rêu sồi rời đi, cấu trúc ở lại.
Thứ còn lại trên que thử sau hai ngày mới là tên của họ hương này.